Bebeklik döneminde fark edilen en önemli ortopedik deformitelerden biri doğuştan çarpık ayak, tıbbi adıyla pes ekinovarusdur. Bu durum, ayağın doğumdan itibaren normal pozisyonundan farklı bir şekilde içe ve aşağıya doğru dönük olması ile karakterizedir. Erken dönemde doğru şekilde tedavi edildiğinde ise oldukça başarılı sonuçlar elde edilebilir.
Ben bir Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı olarak şunu özellikle vurgulamak isterim: Pes ekinovarus, erken müdahale ile büyük oranda ameliyatsız düzeltilebilen bir durumdur.
Doğuştan Çarpık Ayak (Pes Ekinovarus) Nedir?
Pes ekinovarus, ayağın dört temel pozisyon bozukluğunu bir arada barındırdığı bir deformitedir:
- Ayağın içe dönmesi (adduksiyon)
- Ayağın aşağı doğru eğilmesi (ekin pozisyonu)
- Topuğun içe dönmesi
- Ayak kemerinin artması
Bu durum, ayağın yere düzgün basmasını engeller.
Pes Ekinovarus Neden Olur?
Doğuştan çarpık ayak nedenleri tam olarak net değildir. Ancak bazı faktörlerin etkili olduğu bilinmektedir:
- Genetik yatkınlık
- Anne karnında pozisyonel baskı
- Kas ve bağ dokusu gelişim bozuklukları
- Sinir sistemi ile ilgili bazı durumlar (nadir)
Çoğu vakada belirgin bir neden bulunamayabilir.
Pes Ekinovarus Belirtileri Nelerdir?
Doğumdan hemen sonra fark edilebilir.
Başlıca belirtiler:
- Ayağın içe ve aşağı doğru dönük olması
- Ayağın normal pozisyona getirilememesi
- Topuğun yukarıda kalması
- Ayağın dış kenarının belirgin olması
Genellikle ağrıya neden olmaz ancak tedavi edilmezse ileride ciddi fonksiyon kaybına yol açar.
Pes Ekinovarus Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı çoğunlukla doğum sonrası yapılan fizik muayene ile konur.
- Ayağın şekli ve pozisyonu değerlendirilir
- Esneklik kontrol edilir
Gerekli durumlarda ek tetkikler yapılabilir ancak çoğu zaman klinik değerlendirme yeterlidir.
Pes Ekinovarus Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedaviye mümkün olan en erken dönemde başlanmalıdır.
Ponseti Yöntemi (En Sık Uygulanan Tedavi)
Günümüzde en etkili yöntemdir.
- Ayağa haftalık olarak özel alçılar uygulanır
- Her alçı ile deformite kademeli olarak düzeltilir
- Süreç genellikle 4–8 hafta sürer
Çoğu vakada cerrahiye gerek kalmadan düzelme sağlanır.
Aşil Tendonu Gevşetme (Gerekli Durumlarda)
Bazı bebeklerde küçük bir müdahale ile:
- Aşil tendonu gevşetilir
- Ayağın tam düzelmesi sağlanır
Bu işlem genellikle kısa ve basit bir uygulamadır.
Ortez (Cihaz) Kullanımı
Alçı tedavisi sonrası:
- Özel ayakkabı ve bar sistemi kullanılır
- Tekrar eğrilik oluşması önlenir
Bu aşama tedavinin başarısı için kritik öneme sahiptir.
Cerrahi Tedavi
Nadir durumlarda:
- Dirençli ve düzelmeyen vakalarda
- Geç teşhis edilen durumlarda
cerrahi müdahale gerekebilir.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmediğinde:
- Yürüme bozukluğu
- Ayağın dış kısmı ile basma
- Kalıcı deformite
- Ağrı ve fonksiyon kaybı
gibi ciddi sorunlar gelişebilir.
Tedavi Sürecinde Ailelerin Rolü
Ailelerin tedavi sürecine aktif katılımı çok önemlidir.
Dikkat edilmesi gerekenler:
- Alçı ve cihaz kullanımı aksatılmamalı
- Kontroller düzenli yapılmalı
- Tedavi süreci sabırla takip edilmelidir
Doğuştan çarpık ayak (pes ekinovarus), erken teşhis edildiğinde büyük oranda ameliyatsız tedavi edilebilen bir ortopedik deformitedir. En önemli nokta, tedaviye zamanında başlanması ve sürecin doğru şekilde yönetilmesidir.
Eğer bebeğinizin ayağında içe dönüklük veya şekil bozukluğu fark ediyorsanız, erken değerlendirme ve doğru tedavi planı için Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç.Dr. Gökhan Karademir ile iletişime geçebilirsiniz.