Trokanterik Bursit Nedir?

Trokanterik bursit, kalça ekleminin dış yanında bulunan büyük trokanter bölgesindeki bursanın iltihaplanması veya tahriş olmasıdır. Bursa, kemik ile tendon-kas gibi yumuşak dokular arasında sürtünmeyi azaltan küçük, sıvı dolu yastıkçık benzeri yapılardır.

Kalçanın dış yanında bulunan büyük trokanter, femur kemiğinin üst kısmındaki kemik çıkıntıdır. Bu bölgenin üzerinde kaslar, tendonlar ve iliotibial bant bulunur. Bu dokuların tekrarlayan sürtünmesi veya baskısı bursayı tahriş edebilir ve kalça dış yan ağrısı ortaya çıkabilir.

Trokanterik bursit, güncel tıbbi yaklaşımda çoğu zaman büyük trokanterik ağrı sendromu kapsamında değerlendirilir. Çünkü bazı hastalarda ağrı yalnızca bursadan değil, gluteus medius ve gluteus minimus tendonlarından, iliotibial bant gerginliğinden veya çevre yumuşak dokulardan da kaynaklanabilir.

Bursa ve Büyük Trokanter Nedir?

Bursa, kemik ile yumuşak dokular arasında sürtünmeyi azaltan küçük sıvı kesecikleridir. Vücudun omuz, dirsek, diz, topuk ve kalça gibi birçok bölgesinde bulunur.

Büyük trokanter, uyluk kemiği olan femurun kalçaya yakın dış tarafındaki kemik çıkıntıdır. Kalça çevresindeki önemli kas ve tendon yapıları bu bölgeye yakın seyreder. Bu nedenle büyük trokanter çevresi yürüyüş, merdiven çıkma, yan yatma ve spor aktiviteleri sırasında mekanik baskıya maruz kalabilir.

Trokanterik bursanın görevi:

• Kalça dış yanındaki sürtünmeyi azaltmak
• Tendon ve kasların kemik üzerinde daha rahat hareket etmesini sağlamak
• Yürüyüş sırasında mekanik yükleri yumuşatmak
• Kalça çevresi yumuşak dokuların korunmasına yardımcı olmak

Trokanterik Bursit Anatomisi

Trokanterik bursa, büyük trokanterin üzerinde yer alır. Bu bölgeye iliotibial bant, gluteal tendonlar ve kalçayı yana açan kaslar yakın komşuluk gösterir. Bu yapıların zayıflığı, gerginliği veya aşırı kullanımı bursanın tahriş olmasına neden olabilir.

Trokanterik bursa, büyük trokanter üzerinde yer alır. Bu bölgedeki bursa, tendonlar ve kaslar arasındaki sürtünmeyi azaltmaya yardımcı olur.

Trokanterik Bursit Neden Olur?

Trokanterik bursit genellikle kalça dış yanına binen tekrarlayan yük, sürtünme, baskı veya travma sonucunda gelişir. Bazı hastalarda tek bir düşme ya da çarpma sonrası başlarken, bazı hastalarda uzun süreli aşırı kullanım sonucu ortaya çıkar.

1. Tekrarlayan Yüklenme

Koşu, uzun yürüyüş, merdiven çıkma, bisiklet kullanma, uzun süre ayakta kalma veya kalçayı zorlayan tekrarlayıcı hareketler büyük trokanter bölgesinde sürtünmeyi artırabilir.

Bu sürtünme zamanla bursanın tahriş olmasına ve trokanterik bursit gelişmesine yol açabilir.

2. Yan Yatma ve Lokal Bası

Uzun süre aynı taraf üzerine yatmak, özellikle zayıf yapılı kişilerde veya kalça dış yan hassasiyeti olan hastalarda bursaya doğrudan baskı uygulayabilir. Bu nedenle ağrı gece yatarken belirginleşebilir.

3. Düşme veya Kalçaya Darbe

Kalçanın dış yanına düşme, çarpma veya direkt darbe bursa çevresinde travmatik tahrişe neden olabilir. Travma sonrası başlayan kalça dış yan ağrısında kırık, tendon yaralanması ve yumuşak doku hasarı da ayırıcı tanıda düşünülmelidir.

4. İliotibial Bant Gerginliği

İliotibial bant, kalçanın dış tarafından dizin dış yanına uzanan güçlü bir bağ dokusu yapısıdır. Bu bant gergin olduğunda büyük trokanter üzerinde baskı ve sürtünme artabilir.

İliotibial bant gerginliği, özellikle koşucularda ve kalça-diz mekanik dizilimi bozulmuş kişilerde trokanterik bölge ağrısını artırabilir.

5. Kalça Çevresi Kas Zayıflığı

Gluteus medius ve gluteus minimus gibi kalça yana açıcı kasların zayıf olması pelvis dengesini bozabilir. Bu durum yürüyüş sırasında büyük trokanter çevresine binen yükü artırarak ağrıyı tetikleyebilir.

6. Bel, Dizilim ve Bacak Uzunluğu Problemleri

Bel kaynaklı hastalıklar, skolyoz, yürüme bozukluğu, bacak uzunluk farkı, kalça veya diz çevresindeki mekanik bozukluklar kalça dış yanına binen yükü artırabilir.

Bu nedenle dirençli trokanterik bursit vakalarında yalnızca kalça değil, bel, pelvis ve alt ekstremite dizilimi de değerlendirilmelidir.

Trokanterik Bursit Kimlerde Daha Sık Görülür?

Trokanterik bursit her yaşta görülebilse de bazı kişilerde risk daha yüksektir. Özellikle orta yaş ve ileri yaş grubu, kadın hastalar, koşucular ve kalça çevresine tekrarlayan yük bindiren kişilerde daha sık karşılaşılabilir.

Riskin artabileceği gruplar:

• Orta yaş ve ileri yaştaki kişiler
• Kadın hastalar
• Koşucular ve uzun yürüyüş yapanlar
• Merdiven kullanımı fazla olan kişiler
• Uzun süre ayakta çalışanlar
• Kalça çevresi kas zayıflığı olanlar
• İliotibial bant gerginliği olanlar
• Bacak uzunluk farkı bulunan hastalar
• Bel ve omurga problemi olan kişiler
• Daha önce kalça çevresi ameliyat geçiren hastalar

Trokanterik Bursit Belirtileri Nelerdir?

Trokanterik bursitin en tipik belirtisi kalçanın dış yanında ağrıdır. Ağrı bazen uyluğun dış yanına doğru yayılabilir. İlk dönemde keskin ve batıcı olabilirken, zamanla daha yaygın ve sızlayıcı hale gelebilir.

Trokanterik bursitte sık görülen belirtiler:

• Kalçanın dış yanında ağrı
• Büyük trokanter üzerine basmakla hassasiyet
• Etkilenen taraf üzerine yatınca ağrının artması
• Merdiven çıkarken ağrı
• Uzun yürüyüşte veya ayakta kalınca ağrı
• Oturduktan sonra ayağa kalkarken ağrı
• Uyluğun dış yanına yayılan ağrı
• Kalçada hassasiyet ve yanma hissi
• Bazı hastalarda topallama

Trokanterik bursitte muayenede büyük trokanter üzerinde belirgin hassasiyet saptanabilir. Ağrı çoğunlukla kalçanın dış yanında hissedilir.

Ağrı Ne Zaman Artar?

Trokanterik bursit ağrısı özellikle kalça dış yanına bası veya kalça çevresinde sürtünme oluşturan hareketlerle artabilir.

Ağrının artabileceği durumlar:

• Etkilenen taraf üzerine yatmak
• Merdiven çıkmak
• Uzun süre yürümek
• Uzun süre ayakta kalmak
• Oturduktan sonra ayağa kalkmak
• Koşu veya tempolu yürüyüş yapmak
• Kalçayı yana açan hareketler
• Bacak bacak üstüne atmak
• Sert zeminde yan yatmak

Trokanterik Bursit Neden Ciddiye Alınmalıdır?

Trokanterik bursit çoğu zaman ciddi bir eklem hastalığı değildir; ancak ihmal edildiğinde ağrı kronikleşebilir ve günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyebilir. Uzun süren ağrı, yürüyüş paternini bozabilir ve bel, diz veya karşı kalçada ek zorlanmalara yol açabilir.

Ayrıca bazı hastalarda “bursit” olarak düşünülen ağrının altında gluteal tendon yırtığı, kalça kireçlenmesi, bel kaynaklı sinir sıkışması veya kalça eklemi içi problem bulunabilir.

Trokanterik Bursit Tanısı Nasıl Konur?

Trokanterik bursit tanısında en önemli aşama ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayenedir. Ağrının yeri, ne zaman arttığı, hangi aktivitelerle tetiklendiği ve eşlik eden bel-kasık ağrısı olup olmadığı değerlendirilir.

Klinik Muayene

Muayenede büyük trokanter üzerine bastırıldığında hassasiyet olması önemli bir bulgudur. Ayrıca kalça hareket açıklığı, kas kuvveti, yürüyüş paterni, bacak uzunluğu ve bel kaynaklı ağrı bulguları da değerlendirilir.

Röntgen

Röntgen, trokanterik bursiti doğrudan göstermez; ancak kalça kireçlenmesi, kırık, kemik çıkıntıları veya başka kemik problemlerini dışlamak için kullanılabilir.

MR ve Ultrason

MR ve ultrason, bursa sıvısı, gluteal tendon sorunları, kas-tendon hasarı veya çevre yumuşak doku problemlerini değerlendirmek için kullanılabilir. Özellikle uzun süren, tekrarlayan veya tedaviye dirençli ağrılarda ileri görüntüleme daha değerli olabilir.

Trokanterik Bursit Hangi Hastalıklarla Karışabilir?

Kalça çevresi ağrılarında doğru tanı önemlidir. Trokanterik bursit; bel, kalça eklemi ve tendon kaynaklı birçok durumla karışabilir.

Ayırıcı tanıda değerlendirilebilecek durumlar:

• Kalça kireçlenmesi
• Kalça sıkışma sendromu
• Labrum yırtığı
• Bel fıtığı veya bel kaynaklı sinir ağrısı
• Sakroiliak eklem problemleri
• Gluteus medius veya minimus tendinopatisi
• Gluteal tendon yırtığı
• İliotibial bant sendromu
• Kalça çevresi kırık veya stres kırığı

Trokanterik Bursit Nasıl Tedavi Edilir?

Trokanterik bursit tedavisinde ilk yaklaşım çoğu zaman ameliyatsızdır. Tedavi planı ağrının süresine, hastanın aktivite düzeyine, eşlik eden tendon problemlerine ve muayene bulgularına göre kişiye özel oluşturulur.

Tedavide amaç; ağrıyı azaltmak, bursaya binen baskıyı düşürmek, kalça çevresi kasları güçlendirmek ve tekrarlayan tahrişi önlemektir.

Ameliyatsız Tedavi

Trokanterik bursit tedavisinde en sık uygulanan yöntem ameliyatsız tedavidir. Birçok hasta aktivite düzenlemesi, fizik tedavi ve uygun medikal tedaviyle rahatlayabilir.

Ameliyatsız tedavide uygulanabilecek yöntemler:

• Ağrıyı artıran aktivitelerden geçici olarak kaçınmak
• Uzun süre yan yatmamak
• Merdiven, koşu ve uzun yürüyüşleri geçici olarak azaltmak
• Kalça dış yanına doğrudan basıyı azaltmak
• Hekim önerisiyle ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaç kullanmak
• Gerekirse kısa süreli baston veya destek kullanmak
• Fizik tedavi ve egzersiz programı uygulamak
• İliotibial bant ve kalça çevresi esnekliğini artırmak
• Gluteal kasları güçlendirmek

Fizik Tedavi ve Egzersiz

Fizik tedavi, trokanterik bursit tedavisinin en önemli parçalarından biridir. Özellikle kalça çevresi kasların güçlendirilmesi, pelvis kontrolünün artırılması ve iliotibial bant gerginliğinin azaltılması hedeflenir.

Egzersiz programı kişiye özel planlanmalıdır. Ağrılı dönemde agresif germe ve zorlayıcı yan kalça egzersizleri şikayetleri artırabilir. Bu nedenle egzersizler kontrollü ve kademeli ilerletilmelidir.

Enjeksiyon Tedavisi

Bazı hastalarda trokanterik bursaya yönelik kortikosteroid enjeksiyonu ağrı ve inflamasyonu azaltmak için kullanılabilir. Enjeksiyon, özellikle istirahat ve fizik tedaviye rağmen ağrısı devam eden hastalarda değerlendirilebilir.

Trokanterik bursitte bazı hastalarda kortikosteroid enjeksiyonu ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir. Enjeksiyon kararı muayene ve görüntüleme bulgularına göre verilmelidir.

Cerrahi Tedavi Gerekir mi?

Trokanterik bursit ameliyatı nadiren gerekir. Çoğu hastada ameliyatsız tedavi yeterlidir. Ancak uzun süre devam eden, yaşam kalitesini bozan ve tüm konservatif tedavilere rağmen düzelmeyen dirençli vakalarda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Cerrahi tedavide bursanın çıkarılması, iliotibial bant gevşetme işlemleri veya eşlik eden gluteal tendon yırtığı varsa tendon onarımı gibi seçenekler gündeme gelebilir. Bu karar, hastanın ağrı kaynağı netleştirildikten sonra verilmelidir.

Tedavi Süreci Ne Kadar Sürer?

Trokanterik bursitte iyileşme süresi kişiden kişiye değişir. Hafif ve yeni başlayan vakalarda birkaç hafta içinde belirgin rahatlama olabilir. Kronik, tekrarlayan veya tendon probleminin eşlik ettiği hastalarda süreç birkaç aya uzayabilir.

İyileşme sürecini etkileyen faktörler:

• Ağrının ne kadar süredir devam ettiği
• Bursaya eşlik eden tendon problemi olup olmadığı
• Kalça çevresi kas gücü
• Hastanın aktivite düzeyi
• Kilo ve yüklenme durumu
• Fizik tedaviye uyum
• Bel veya kalça eklemi kaynaklı ek sorunlar

Trokanterik Bursit Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Trokanterik bursit tedavi edilmezse ağrı kronikleşebilir ve günlük yaşam aktivitelerini kısıtlayabilir. Hasta ağrıdan kaçınmak için yürüyüş şeklini değiştirebilir; bu da bel, diz ve karşı kalça üzerinde ek yük oluşturabilir.

Uzun süren vakalarda uyku bozukluğu, merdiven inip çıkmada zorlanma, spor performansında düşüş ve yaşam kalitesinde azalma görülebilir. Eğer altta gluteal tendon problemi varsa tedavinin gecikmesi şikayetlerin daha dirençli hale gelmesine neden olabilir.

Trokanterik Bursit Nasıl Önlenir?

Trokanterik bursiti tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak kalça çevresine binen tekrarlayıcı yükleri azaltmak ve kas dengesini korumak tekrar riskini düşürebilir.

Korunmak için dikkat edilebilecek noktalar:

• Koşu ve yürüyüş mesafesini kademeli artırmak
• Uzun süre aynı taraf üzerine yatmaktan kaçınmak
• Kalça çevresi kasları düzenli güçlendirmek
• İliotibial bant ve kalça çevresi esnekliğini korumak
• Uygun ayakkabı kullanmak
• Bacak uzunluk farkı varsa değerlendirmek
• Fazla kilo varsa kalça üzerindeki yükü azaltmak
• Merdiven ve yokuş aktivitelerini ağrı döneminde sınırlamak
• Bel ve pelvis duruş bozukluklarını ihmal etmemek

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Trokanterik bursit çoğu zaman ameliyatsız tedaviyle düzelebilir. Ancak bazı durumlarda gecikmeden ortopedik değerlendirme yapılmalıdır.

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurmak önemlidir:

• Kalça dış yan ağrısı birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Gece ağrısı belirginse
• Etkilenen taraf üzerine yatamıyorsanız
• Merdiven çıkarken ağrı artıyorsa
• Yürüyüşünüz bozulduysa
• Travma sonrası ağrı başladıysa
• Ağrı kasığa veya bacağa yayılıyorsa
• Uyuşma, güçsüzlük veya ateş eşlik ediyorsa
• Daha önce uygulanan tedavilere rağmen ağrı tekrarlıyorsa

İstanbul’da Trokanterik Bursit Tedavisi

İstanbul’da trokanterik bursit, kalça dış yan ağrısı, hip bursitis, trochanteric bursitis veya büyük trokanterik ağrı sendromu şikayeti olan hastalarda ortopedi ve travmatoloji değerlendirmesi önemlidir.

Tedavi planında ağrının kaynağı, kalça çevresi kas gücü, iliotibial bant gerginliği, bel ve kalça eklemi muayenesi, gerekirse röntgen, MR veya ultrason bulguları birlikte değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular