Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı veya kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Randevu oluşturun · Son güncelleme: 3 Kasım 2026
Yazarlar: Karademir G, Aslan Ö
Dergi: Cureus, 2022;14(8):e27959
DOI: 10.7759/cureus.27959
Özgün başlık: Glenoid Morphology and Related Parameters in Turkish Society
Giriş: Glenoid morfolojisi farklı etnik gruplarda değişkenlik gösterebilir. Bu farklılıkların saptanması, özellikle ters omuz artroplastisinde (RSA) ameliyat öncesi planlama açısından önemli olabilir. Bu çalışmada Türk toplumunda ortalama glenoid boyutu ve retroversiyonu ile bunların dominant taraf, cinsiyet, boy, kilo ve beden kitle indeksi (BKİ) ile ilişkisi araştırılmıştır.
Gereç ve yöntem: 2019-2021 yılları arasında, toraks BT (bilgisayarlı tomografi) çekimi sırasında omuz eklemi görüntülemesine dahil edilen 51 hastanın (24 kadın/27 erkek, 51 sol/51 sağ) 102 omzu incelendi. Glenoid kırığı, artrozu, omuz cerrahisi veya deformitesi olanlar ile 18 yaşından küçükler çalışmaya dahil edilmedi. Ortalama yaş 41,69 (aralık: 18-73) yıldı. Glenoid ön-arka çapı (D) ve glenoid versiyon (GV) aksiyel kesitlerde, glenoid yüksekliği (H) ise koronal kesitlerde ölçüldü. Bu parametrelerin cinsiyet, boy, kilo ve dominant taraf ile ilişkisi incelendi.
Bulgular: Ortalama D 25,79 ± 4,44 mm, ortalama H 29,08 ± 4,08 mm ve ortalama GV −0,99° ± 0,92° idi. Hastaların ortalama boyu 162 ± 16,23 cm, ortalama kilosu 71,9 ± 15,36 kg idi. Glenoid çapı ve yüksekliği kadınlarda daha küçüktü; ancak glenoid versiyonda istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı (sırasıyla p<0,01, p<0,01 ve p=0,92). Dominant taraftaki glenoid istatistiksel olarak anlamlı derecede daha retroverttü; D ve H ise dominansla ilişkili değildi (sırasıyla p<0,01, p=0,9 ve p=0,98). Glenoid boyutlarının hastanın boyuyla çok yüksek, kilosuyla ise yüksek düzeyde korele olduğu bulundu (p<0,01 ve p<0,01). Öte yandan boy ve kilo glenoid versiyon ile korele değildi (sırasıyla p=0,47 ve p=0,81). BKİ ile glenoid boyutları ve glenoid versiyon arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki yoktu (sırasıyla p=0,14 ve p=0,46).
Sonuç: Türk toplumunda kadınlarda glenoid boyutları küçüktü. Erkek cinsiyet, boy ve kilo, büyük glenoidlerle pozitif yönde korele bulundu. Glenoid dominant tarafta daha retroverttü. Bu bulgular, Türk toplumunda ameliyat öncesi planlamada göz önünde bulundurulmalıdır.
Kategoriler: Ortopedi
Anahtar sözcükler: bilgisayarlı tomografi, ilişkili parametreler, cinsiyet, etnisite, glenoid morfolojisi
İlkeleri Paul Grammont tarafından tanımlanan ve modern tasarımlara temel oluşturan ters omuz artroplastisi giderek daha yaygın hale gelmektedir [1]. Ters omuz artroplastisinde tedavi başarısını ve implant sağkalım oranlarını belirleyen en önemli parametrelerden biri, uygun boyutta implantın optimal yönelimde yerleştirilmesidir [2]. Bu, hastanın özgün glenoidine uygun bir baseplate (taban plağı) ve glenosfer kullanımıyla mümkündür [3]. Ancak glenoid morfolojisi farklı etnik gruplarda değişkenlik gösterebilir [4]. Bu nedenle ters omuz artroplastisi uygulanacak hastalarda ameliyat öncesi planlamada glenoid morfolojisinin ve bu morfolojiyle ilişkili olabilecek demografik parametrelerin bilinmesi önemlidir [5]. Bunu belirlemek, her hasta için ameliyat öncesi değerlendirmede yapılacak bireysel ölçümlerle mümkündür. Bununla birlikte, uzun vadeli planlamada daha sık kullanılması gerekecek protez bileşenlerinin belirlenmesinde, popülasyonun ortalama glenoid boyutunun ve glenoid versiyonunun saptanması önemlidir. Bu konudaki literatür verilerinin çoğunlukla Batı toplumuna ait olduğu saptanmıştır [5]. Türk toplumundaki bireylerin ortalama boyunun Batı toplumuna göre daha kısa olduğu göz önüne alındığında, Türk toplumunda glenoidin daha küçük olacağı öngörülmüştür [6]. Bu durum, Batı toplumu için tasarlanmış ters omuz protezi bileşenlerinin Türk toplumuna uygunluğunun sorgulanmasına yol açmaktadır.
Belirtilen nedenlerle, Türk toplumunda ortalama glenoid boyutunun ve retroversiyonunun belirlenmesi ve bunların dominant taraf, cinsiyet, boy, kilo ve beden kitle indeksi (BKİ) ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Bu retrospektif çalışma İstanbul Avcılar Murat Kölük Devlet Hastanesi’nde yürütülmüştür. Çalışma için kurumsal etik kurul onayı 25 Kasım 2020 tarihinde alınmıştır (no: 21277189).
Dahil edilme ölçütleri, toraks BT görüntülemesi sırasında her iki omuzun da BT görüntüsünün bulunması ve 18 yaşından büyük olmaktı. Glenoid kırığı, artrozu, omuz cerrahisi veya deformitesi olan hastalar çalışma dışı bırakıldı.
2019-2021 yılları arasında 51 hastanın (24 kadın/27 erkek, 51 sol/51 sağ) 102 omzu retrospektif olarak değerlendirildi. Ortalama yaş 41,69 (aralık: 18-73) yıldı (Tablo 1).
Tablo 1. İki taraflı omuz BT görüntüleri değerlendirilen hastaların demografik verileri.
| Değişkenler | Ortalama ± SD | Min-maks |
|---|---|---|
| Yaş (yıl) | 41,69 ± 13,24 | 18-73 |
| Cinsiyet, n | ||
| Kadın | 24 | – |
| Erkek | 27 | – |
| Taraf, n | ||
| Sol | 51 | – |
| Sağ | 51 | – |
Min: minimum; maks: maksimum; n: sayı; SD: standart sapma.
Bilgisayarlı tomografi (BT) görüntüleri 16 kesitli bir BT tarayıcı (Alexion; Otowara, Japonya: Toshiba Medical Systems) ile elde edildi. Hastaların elektronik görüntüleri, görüntü arşivleme ve iletişim sisteminden (Ankara, Türkiye: Extreme PACS) DICOM dosyaları olarak indirildi. İndirilen DICOM dosyaları RadiAnt DICOM Viewer (2021.2.2; Poznan, Polonya: Medixant) görüntüleme yazılımına aktarıldı ve ölçümler, üç boyutlu düzeltme ile elde edilen standartlaştırılmış görüntüler üzerinde yapıldı (Şekil 1).
Şekil 1. Standartlaştırılmış aksiyel kesitler, koronal ve sagittal düzlemlerde glenoid fossa yüzeyinin ortasını ve skapular spinanın medial kutbunu birleştiren çizgi referans alınarak elde edilmiştir.
Ölçümler omuz ve dirsek cerrahisinde deneyimli bir ortopedi cerrahı tarafından yapıldı. Glenoid ön-arka çapı (D) ve glenoid versiyon (GV) aksiyel kesitlerde, glenoid yüksekliği (H) ise koronal kesitlerde ölçüldü (Şekil 2-4).
Şekil 2. Standartlaştırılmış aksiyel kesitte glenoid çapının ön-arka yönde ölçümü.
Şekil 3. Koronal kesitte glenoid yüksekliğinin süperior-inferior yönde ölçümü.
Şekil 4. Standartlaştırılmış aksiyel kesitte glenoid versiyonun Friedman yöntemiyle ölçümü. Aksiyel kesitte glenoid eklem yüzünün ortası ile skapula gövdesinin en medialinin ön kenarını birleştiren çizgi kullanılır. Glenoid versiyon, bu çizgi ile glenoid fossa eklem yüzüne paralel çizgi arasındaki açı olarak tanımlanır.
Bu parametrelerin cinsiyet, boy, kilo ve dominant taraf ile ilişkisi incelendi. Dominant taraf, günlük yaşam aktivitelerinde öncelikli olarak hangi elin kullanıldığı sorgulanarak belirlendi.
Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemler (ortalama, standart sapma, minimum, maksimum) kullanıldı. Değişkenlerin dağılımını değerlendirmek için Kolmogorov-Smirnov testi kullanıldı. Ölçülen değerler %95 güven aralığında bağımsız örneklemler t testi ve Pearson korelasyon katsayısı ile analiz edildi. İstatistiksel analizler SPSS sürüm 26 (Armonk, NY: IBM Corp.) ile yapıldı.
Ortalama D 25,79 ± 4,44 mm, ortalama H 29,08 ± 4,08 mm ve ortalama GV −0,99° ± 0,92° idi. Hastaların ortalama boyu 162 ± 16,23 cm, ortalama kilosu 71,9 ± 15,36 kg idi (Tablo 2).
Tablo 2. Hastaların ortalama glenoid morfolojisi ölçümleri, boy ve kilo verileri.
| Değişkenler | Ortalama ± SD | Min-maks |
|---|---|---|
| Glenoid çapı (mm) | 25,79 ± 4,44 | 18-36,4 |
| Glenoid yüksekliği (mm) | 29,08 ± 4,08 | 19,9-40,2 |
| Glenoid versiyon (derece) | −0,99 ± 0,92 | −3,2-1,3 |
| Hasta boyu (cm) | 162 ± 16,23 | 132-194 |
| Hasta kilosu (kg) | 71,9 ± 15,36 | 44-110 |
Min: minimum; maks: maksimum; SD: standart sapma.
Sol taraf 19 hastada, sağ taraf 32 hastada dominanttı. Dominant tarafta ortalama D 25,8 ± 4,47 mm, ortalama H 29,07 ± 4,09 mm ve ortalama GV −1,66° ± 0,69° idi. Dominant olmayan tarafta ortalama D 25,78 ± 4,45 mm, ortalama H 29,08 ± 4,1 mm, ortalama GV −0,32° ± 0,58° idi (sırasıyla p=0,9, p=0,98 ve p<0,01). Erkeklerde ortalama D 28,74 ± 3,07 mm, ortalama H 31,3 ± 3,89 mm, ortalama GV −1° ± 0,89° iken kadınlarda ortalama D 22,48 ± 3,24 mm, ortalama H 26,58 ± 2,57 mm, ortalama GV −0,98° ± 0,97° idi (sırasıyla p<0,01, p<0,01 ve p=0,92) (Tablo 3).
Tablo 3. Glenoid morfolojisinin el dominansına ve cinsiyete göre karşılaştırılması.
| El dominansı | Dominant taraf | Dominant olmayan taraf | p değeri | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Ortalama ± SD | Min-maks | Ortalama ± SD | Min-maks | ||
| Glenoid çapı (mm) | 25,8 ± 4,47 | 18,2-35,1 | 25,78 ± 4,45 | 18-36,4 | 0,9* |
| Glenoid yüksekliği (mm) | 29,07 ± 4,09 | 19,9-40,1 | 29,08 ± 4,1 | 20-40,2 | 0,98* |
| Glenoid versiyon (derece) | −1,66 ± 0,69 | −2,6-0,6 | −0,32 ± 0,58 | −1,4-1,3 | <0,01* |
| Cinsiyet | Erkek | Kadın | |||
| Glenoid çapı (mm) | 28,74 ± 3,07 | 23,4-36,4 | 22,48 ± 3,24 | 18-32,4 | <0,01* |
| Glenoid yüksekliği (mm) | 31,3 ± 3,89 | 19,9-40,2 | 26,58 ± 2,57 | 22,4-30,4 | <0,01* |
| Glenoid versiyon (derece) | −1 ± 0,89 | −3,2-1,3 | −0,98 ± 0,97 | −2,8-1,2 | 0,92* |
*Bağımsız örneklemler t testi. Min: minimum; maks: maksimum; SD: standart sapma.
Not: Özgün makalenin Tablo 3’ünde dominant taraf glenoid versiyon satırı, dominant olmayan tarafla aynı biçimde (−0,32 ± 0,58) basılmıştır. Bu çeviride, makale metninde verilen dominant taraf değeri (−1,66° ± 0,69°) kullanılmıştır.
Boy ile D, H ve GV arasındaki ilişki için korelasyon katsayıları sırasıyla r=0,83, r=0,76, r=0,07 idi (sırasıyla p<0,01, p<0,01, p=0,47). Kilo ile D, H ve GV arasındaki ilişki için korelasyon katsayıları sırasıyla r=0,7, r=0,66, r=0,02 idi (sırasıyla p<0,01, p<0,01, p=0,81). BKİ ile D, H ve GV arasındaki ilişki için korelasyon katsayıları sırasıyla r=−0,15, r=−0,11, r=−0,07 idi (sırasıyla p=0,14, p=0,3, p=0,46) (Tablo 4).
Tablo 4. Glenoid morfolojisinin hastanın boyu, kilosu ve BKİ’sine göre korelasyonları.
| Değişkenler | Boy | Kilo | BKİ | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| r değeri | p değeri | r değeri | p değeri | r değeri | p değeri | |
| Glenoid çapı (mm) | 0,83 | <0,01* | 0,7 | <0,01* | −0,15 | 0,14* |
| Glenoid yüksekliği (mm) | 0,76 | <0,01* | 0,66 | <0,01* | −0,11 | 0,3* |
| Glenoid versiyon (derece) | 0,07 | 0,47* | 0,02 | 0,81 | −0,07 | 0,46* |
*Pearson korelasyon analizi. BKİ: beden kitle indeksi.
Ters omuz artroplastisi cerrahisinde glenoid baseplate’in ve glenosferin uygun boyutlarda ve doğru yönelimde yerleştirilmesinin stabiliteyi ve implant sağkalımını doğrudan etkilediği bilinmektedir [2,3]. Bu durum, ameliyat öncesi planlamanın ve uygun boyutlarda protez bileşenlerinin hazır bulundurulmasının önemini göstermektedir [2]. Ancak günümüzde tasarlanan protezlerin çoğu, Avrupa ve Amerika hasta popülasyonları öncelikli tutularak hazırlanmıştır [5]. Daha önce Shimozono ve ark. bu konuya dikkat çekmiş ve belirtilen tasarımların Japon hasta popülasyonuna uygun olmayabileceğini bildirmiştir [5]. Japon popülasyonunda ortalama glenoid genişliği ve yüksekliğini erkeklerde sırasıyla 28,1 ± 1,6 mm ve 35,8 ± 2,2 mm, kadınlarda ise 23,4 ± 1,7 mm ve 30,8 ± 1,8 mm olarak bildirmişlerdir [5]. Shimozono ve ark. ile paralel olarak Mizuno ve ark. da mevcut protez tasarımlarında minimum baseplate boyutunun 25 mm olduğuna işaret etmiş ve bu tasarımların Japon hasta popülasyonuna uygun olmayabileceğini bildirmiştir [7]. Fransız popülasyonunu da inceleyen bu çalışmada, Fransız popülasyonunda ortalama glenoid genişliği ve yüksekliği erkeklerde sırasıyla 28,7 ± 2,1 mm ve 37,3 ± 1,9 mm, kadınlarda ise 24,7 ± 1,7 mm ve 33,5 ± 1,8 mm olarak bildirilmiştir [7]. Iannotti ve ark. Hispanik olmayan beyaz Amerikalılarda ortalama glenoid genişliği ve yüksekliğini sırasıyla 29 ± 3,1 mm ve 39 ± 3,7 mm olarak bildirmiştir [8]. Çalışmamızda Türk popülasyonunda erkeklerde ortalama glenoid ön-arka çapı 28,74 ± 3,07 mm ve glenoid yüksekliği 31,3 ± 3,89 mm, kadınlarda ise ortalama glenoid ön-arka çapı 22,48 ± 3,24 mm ve glenoid yüksekliği 26,58 ± 2,57 mm olup, bu değerler Fransız hasta popülasyonuna, Hispanik olmayan beyaz Amerikalılara ve Japon hasta popülasyonuna kıyasla daha düşüktü.
Çalışmamızda dominansın glenoid boyutları ve glenoid versiyonlar üzerindeki etkileri de araştırılmıştır. Dominansın glenoidin ön-arka çapını ve yüksekliğini etkilemediği görülürken, dominant tarafta glenoidin daha retrovert olduğu gözlenmiştir. Bulgularımızla paralel olarak, diğer çalışmalarda da glenoidlerin dominant tarafta daha retrovert olduğu bildirilmiştir [6,9]. Çalışmamızda saptanan dominansın glenoid ön-arka çapı ve yüksekliği üzerinde etkisinin olmaması, Sarı ve ark.’nın [6] çalışmasında elde edilen bulgularla uyumludur. Bu bulgu, daha önce başka nedenlerle kontralateral omuz BT’si çekilmiş hastalarda glenoid boyutunun öngörülmesinde bu verilerin kullanılabileceğini destekler; ancak retroversiyonun tahmin edilmesinde yanıltıcı olabilir.
Diğer toplumlarda daha önce bildirildiği gibi, çalışmamızda da Türk popülasyonunda glenoid ön-arka çapının ve yüksekliğinin erkeklerde kadınlardan daha büyük olduğu bulunmuştur [6-9]. Ancak daha önce bildirilene benzer şekilde [10] cinsiyetin glenoid versiyon üzerinde etkisi olmadığı gözlenmiştir. Öte yandan literatürde, Amerikan popülasyonu üzerinde yapılan çalışmalarda glenoidin erkeklerde daha retrovert olduğu bildirilmiştir [4,11]. Çalışmamızda elde edilen verilere göre Türk toplumunda ortalama glenoid boyutlarının Batı ve Asya hasta popülasyonlarından daha küçük olduğu göz önüne alındığında, Türk popülasyonundaki kadın hastalarda en küçük boyutlu protez bileşenlerinin ameliyat öncesinde hazır bulundurulması büyük önem taşımaktadır.
Çalışmamızda kilo, boy ve beden kitle indeksinin glenoid boyutu ve versiyonu ile korelasyonu da incelenmiştir. Glenoid boyutu en güçlü biçimde boy ile korele iken, beden kitle indeksi ile korele değildi. Glenoid boyutunun hastanın boyuyla korelasyonu literatürle uyumluydu [4,6]. Öte yandan glenoid versiyon, diğer çalışmalarla paralel olarak kilo, boy ve beden kitle indeksi ile ilişkili değildi [4,6].
Türk toplumunda glenoid morfolojisini inceleyen bir diğer çalışma Sarı ve ark. [6] tarafından yürütülmüştür. Yazarlar çalışmalarında ortalama glenoid genişliğini, yüksekliğini ve versiyonunu sırasıyla 26,57 ± 3,02 mm, 31,8 ± 3,6 mm ve −0,93 ± 7,8° olarak bildirmiştir. Bu değerler çalışmamızda sırasıyla 25,79 ± 4,44 mm, 29,08 ± 4,08 mm ve −0,99 ± 0,92° idi. Özellikle onların çalışmasında elde edilen glenoid versiyonundaki 7,8°’lik belirgin biçimde büyük standart sapma, ölçümden önce skapular eğilimi ve inklinasyonu dışlamak için bizim çalışmamızda uygulanan üç boyutlu düzeltmenin yapılmamış olmasından kaynaklanıyor olabilir [12,13]. Matsumura ve ark. daha önce üç boyutlu düzeltmenin özellikle glenoid versiyon ölçümlerinde daha yüksek güvenilirlik ve doğruluk sağladığını bildirmiştir [14]. Çalışmamızdan farklı olarak bildirilen bir diğer bulgu, onların çalışmasında glenoid boyutunun erkek ve kadınlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermemesiydi.
Çalışmamızın çeşitli sınırlılıkları olup başlıcası retrospektif niteliğidir. Ölçümler tek bir gözlemci tarafından tek seferde yapılmıştır. Türk toplumunda ortalama glenoid ölçümleri elde edilmiş olsa da olgular glenohumeral artritli hastalar değildi. Glenohumeral artritli hastalarda glenoidin daha retrovert olduğu ve erozyon nedeniyle sağlıklı kemik stokunun daha az olduğu göz önüne alındığında, glenohumeral artritli hastalarda yapılacak ölçümler gelecekteki çalışmaların konusu olabilir [15,16]. Bununla birlikte, Türk toplumunda glenoid morfolojisinin ilk kez üç boyutlu düzeltme tekniğiyle değerlendirilerek ortalama değerlerin belirlenmesi çalışmanın güçlü bir yönünü oluşturmaktadır.
Türk toplumunda kadınlarda glenoid boyutları küçüktür. Öte yandan erkek cinsiyet, boy ve kilo büyük glenoidlerle ilişkilidir. Cinsiyet glenoid versiyon ile ilişkili değildir; ancak dominant taraf daha retrovert bulunmuştur. Bu bulgular, Türk toplumunda ameliyat öncesi planlamada göz önünde bulundurulmalıdır.
Açıklamalar: İnsan denekler: Bu çalışmaya katılan tüm kişilerden onam alınmış veya onam şartı kaldırılmıştır. Avcılar Murat Kölük Devlet Hastanesi Kurumsal Etik Kurulu #21277189 sayılı onayı vermiştir. Bu retrospektif çalışma İstanbul Avcılar Murat Kölük Devlet Hastanesi’nde yürütülmüştür. Çalışma için kurumsal etik kurul onayı alınmıştır (Tarih: 25 Kasım 2020; no: 21277189). Hayvan denekler: Tüm yazarlar, bu çalışmanın hayvan denekleri veya dokusunu içermediğini doğrulamıştır. Çıkar çatışmaları: ICMJE tek tip beyan formuna uygun olarak tüm yazarlar şunları beyan etmiştir: Ödeme/hizmet bilgileri: Tüm yazarlar, sunulan çalışma için herhangi bir kuruluştan mali destek alınmadığını beyan etmiştir. Finansal ilişkiler: Tüm yazarlar, şu anda veya önceki üç yıl içinde sunulan çalışmayla ilgilenebilecek herhangi bir kuruluşla finansal ilişkilerinin bulunmadığını beyan etmiştir. Diğer ilişkiler: Tüm yazarlar, sunulan çalışmayı etkilemiş gibi görünebilecek başka ilişki veya faaliyetlerin bulunmadığını beyan etmiştir.
Bu sayfadaki metin, makalenin Türkçe çevirisidir. Şekiller ve kaynakça için aşağıdaki PDF dosyasında özgün makaleye bakınız.
Bu sayfanın hazırlanmasında yararlanılan seçilmiş kaynaklar: