Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı veya kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Randevu oluşturun · Son güncelleme: 3 Kasım 2026
Yazarlar: Polat G, Karademir G, Akalan E, Aşık M, Erdil M
Dergi: J Orthop Surg Res, 2017;12:46
DOI: 10.1186/s13018-017-0548-5
Özgün başlık: Patient compliance with touchdown weight bearing after microfracture treatment of talar osteochondral lesions
Amaç: Bu çalışmanın amacı, talar osteokondral lezyon (TOL) tedavisi sonrasında hastalarımızın “touchdown” tam yük vermeme (etkilenen tarafın mekanik yüklenmeden korunması için dengeyi sağlamak amacıyla ayağın yalnızca plantar yüzünün yere değdirilmesi ve etkilenen tarafa hiçbir ağırlık verilmemesi) postoperatif rehabilitasyon protokolüne uyumunu prospektif olarak değerlendirmekti.
Yöntem: Artroskopik debridman ve mikrokırık ile tedavi edilen on dört hasta prospektif olarak izlendi. Hastalar, postoperatif birinci gün, birinci hafta, üçüncü hafta ve altıncı haftada sabit bir yürüme analizi ve geri bildirim sistemi kullanılarak yük verme uyumu açısından değerlendirildi.
Bulgular: Hastaların preoperatif, postoperatif birinci gün, birinci hafta, üçüncü hafta ve altıncı haftadaki ortalama vizüel analog skala (VAS) skorları sırasıyla 5,5, 5,9, 3,6, 0,9 ve 0,4 idi. VAS skorlarındaki azalma istatistiksel olarak anlamlıydı (p < 0,0001). Postoperatif birinci günde aktarılan ağırlığın ortalama değeri %4,08 ± 0,8 idi (uyumsuz bir hasta). Ortalama değer postoperatif birinci haftada %4,34 ± 0,8 (iki uyumsuz hasta), üçüncü haftada %6,95 ± 2,3 (sekiz uyumsuz hasta) ve altıncı haftada %10,8 ± 4,8 (on bir uyumsuz hasta) idi. Verilerin analizinde VAS skorları ile aktarılan ağırlık arasında negatif bir korelasyon saptadık (Kendall tau b = −0,445 ve p = 0,0228).
Sonuç: Hastalar erken postoperatif dönemde “touchdown” tam yük vermeme yürüme protokolünü öğrenip buna uyum sağlayabilmiş olsa da, ağrıları azaldığında çoğu hasta uyumsuz hâle gelmiştir. Bu uyumsuzluğu önlemek için hastalar yük verme kısıtlamalarına uymaları konusunda uyarılmalı ve postoperatif üçüncü haftada kontrole çağrılmalıdır.
Anahtar sözcükler: Mikrokırık tedavisi, hasta uyumu, talar osteokondral lezyon, touchdown yük verme
Mikrokırık tedavisi, 1,5 cm2’den küçük tam kat kıkırdak lezyonları için en sık uygulanan kemik iliği uyarım (BMS) tekniğidir ve birçok yazar tarafından talar osteokondral lezyonlar (TOL) için birincil cerrahi işlem olarak kabul edilmektedir [1–9]. Hastanın durumunun mikrokırık tedavisine uygun olmasının ve doğru cerrahi tekniğin kullanılmasının yanı sıra, etkilenen bölge için yük vermeme egzersizlerini içeren postoperatif rehabilitasyon, mikrokırık tedavisinin başarısı için kritik öneme sahiptir [10–13].
Mikrokırık ile tedavi edilen TOL’lerin postoperatif rehabilitasyonuyla ilgili bazı tartışmalar olmakla birlikte, cerrahların çoğu uygulamada hastalarına yük vermeme veya “touchdown” tam yük vermeme yürüme paternine izin vermektedir. Ayrıca ameliyat sonrası rehabilitasyon protokolüne uyum, TOL tedavisinin başarısında temel bir etkendir [14–17]. “Touchdown” tam yük vermeme, etkilenen tarafın mekanik yüklenmeden korunması için dengeyi sağlamak amacıyla ayağın yalnızca plantar yüzünün yere değdirilmesi ve etkilenen tarafa hiçbir ağırlık verilmemesi olarak tanımlanır. Bu çalışmanın amacı, hastalarımızın TOL tedavisi sonrasında “touchdown” tam yük vermeme postoperatif rehabilitasyon protokolüne uyumunu prospektif olarak değerlendirmek ve uyumlarını 10 sağlıklı gönüllüden oluşan bir kontrol grubununkiyle karşılaştırmaktı.
Mart 2015 ile Kasım 2015 arasında TOL nedeniyle artroskopik debridman ve mikrokırık tedavisi uygulanan 14 hasta bu çalışma için prospektif olarak değerlendirildi. Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ölçümlerine göre 1,5 cm2’den küçük TOL lezyonu olan ve subkondral kisti bulunmayan hastalar (17 ile 65 yaş arası) çalışmaya dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri ve eğitim düzeyleri kaydedildi.
Hastalar, ameliyat edilecek ekstremiteye turnike uygulanarak supin pozisyonda hazırlandı. Ayak bileği artroskopisi için noninvaziv distraksiyon ile standart anteromedial ve anterolateral portaller kullanıldı. Lezyonun debridmanı ve küretajından sonra canlı subkondral kemik elde edildi. Lezyon boyutuna göre üç ila dört milimetre aralıklı delikler mikrokırık ile oluşturuldu. Ameliyat, turnikenin açılmasıyla sonlandırıldı ve mikrokırık deliklerinde yağ damlacıkları ile kan çıkışı gözlendi.
Tüm hastalara standart bir mikrokırık postoperatif rehabilitasyon protokolü uygulandı. Hastaların iki koltuk değneği ile “touchdown” tam yük vermeme şeklinde yürümelerine izin verildi. Postoperatif 6. haftada tam yük vermeye izin verildi ve bu aşamada güçlendirme egzersizlerine başlandı.
Postoperatif rehabilitasyon programında tüm hastalar postoperatif birinci günde iki koltuk değneği ile “touchdown” tam yük vermeme yöntemiyle mobilize edildi. Mobilizasyondan önce, ameliyat edilen ekstremite için “touchdown” tam yük vermeme yöntemi hastalara iki cerrah tarafından gösterildi. Tüm hastalar postoperatif takip sırasında dört farklı zamanda platform üzerinde altı döngü yürüdü. Yürüme döngüsü sırasındaki maksimum ayak reaksiyon kuvveti mutlak değer olarak ölçülmekte ve bu değer hastanın vücut ağırlığına göre yüzdeye çevrilmektedir. Tüm hastalar bir analiz için platform üzerinde altı döngü yürüdü ve bunların ortalama değerleri değerlendirmeye alındı (Şekil 1).
Bu yürüme paterninin normal sınırlarının literatürde belirsiz olması nedeniyle, “touchdown” tam yük vermeme ile ağırlık aktarımı için sınırı belirlemek üzere 10 sağlıklı birey test edildi. Sağlıklı bireyler yalnızca temel düzenek hakkında bilgilendirildi ve TOL hastalarına benzer şekilde “touchdown” tam yük vermeme uygulamaları istendi. 10 kişilik kontrol grubu platform üzerinde toplam altı döngü yürüdü. Sağlıklı bireylerin sonuçlarına dayanarak, “touchdown” tam yük vermeme yürümesi sırasında yere aktarılan ağırlık yüzdesi için ortalama bir bazal sınır belirlendi.
Hastalar, kliniğimizin yürüme analizi laboratuvarında, sabit bir yürüme analizi ve geri bildirim sistemi olan Medscan System (Tekscan®, Inc. Boston, ABD) kullanılarak yük verme açısından değerlendirildi. Yürüme döngüsü sırasındaki maksimum ayak reaksiyon kuvveti mutlak değer olarak ölçüldü ve bu değer hastanın vücut ağırlığına göre yüzdeye çevrildi.
Hastaların verileri postoperatif birinci gün, birinci hafta, üçüncü hafta ve altıncı haftada yüzde değerleri olarak kaydedildi. Hastalara test sonuçlarıyla ilgili geri bildirim verilmedi ve hastalardan tüm değerlendirmelerde ameliyattan sonra kendilerine gösterilen yürüme paternini kullanarak yürümeleri istendi. Hastalar ayrıca ağrı açısından preoperatif dönemde, birinci günde, birinci hafta, üçüncü hafta ve altıncı haftada vizüel analog skala (VAS) kullanılarak değerlendirildi. Ek olarak, hastaların American Orthopedic Foot and Ankle Society (AOFAS) skorları fonksiyonel değerlendirme olarak preoperatif dönemde ve postoperatif 12. haftada belirlendi.
Bu çalışma yazarların kurumsal etik kurulu tarafından onaylandı ve tüm hastalar çalışmaya katılmak için bilgilendirilmiş onam verdi. Tüm hastalara cerrahi girişimlerle ilgili ayrıntılı bilgi verildi. Tüm hastalar, uygulanacak operatif tekniği kapsamlı biçimde açıklayan bir bilgilendirilmiş onam formunu imzaladı. Rehabilitasyon programı da hastalara açıklandı.
Tüm istatistiksel analizler için Medcalc 15.11 for Mac® kullanıldı. Her iki grup için bacağa uygulanan ağırlığın standart sapması ve ortalama değeri hesaplandı. Korele olan değişkenleri belirlemek üzere iki popülasyonun ortalamalarını karşılaştırmak için eşleştirilmiş örneklem t-testi kullanıldı. Örneklem büyüklüğü küçük olduğundan, bacağa uygulanan ağırlık ile VAS ve AOFAS skorlarının korelasyon analizi için Kendall tau korelasyon testi kullanıldı. Tüm istatistiksel testler için anlamlılık düzeyi p < 0,05 olarak belirlendi.
Çalışma grubunu on erkek ve dört kadın hasta oluşturdu; hastaların ortalama yaşı 26,6 ± 6 yıldı (aralık, 17–42 yıl). Berndt ve Harty sınıflamasına göre dokuz hastada tip 3, beş hastada tip 4 lezyon vardı [18]. Altı hastanın üniversite, sekiz hastanın lise mezuniyeti vardı. Hastaların uyumu ile yaşları veya eğitim dereceleri arasında anlamlı fark yoktu (anlamlı değil).
Sağlıklı bireyler grubunda yere aktarılan ortalama vücut ağırlığı yüzdesi %4,7 ± 1,2 (aralık, 3,2–5,4) idi ve bu yürüme paterni için yük sınırının eşik değeri olarak kullanıldı. Bu sınırın üzerindeki değerler “touchdown” tam yük vermeme kuralına uyumsuzluğu gösterir kabul edildi.
Hasta verilerinin analizinde, postoperatif birinci günde aktarılan ağırlığın ortalama değeri %4,08 ± 0,8 idi. Ortalama değer postoperatif birinci haftada %4,34 ± 0,8, üçüncü haftada %6,95 ± 2,3 ve altıncı haftada %10,8 ± 4,8 idi. Yük verme analizinin ortalama değerleri Tablo 1’de özetlenmiştir.
Hastaların fonksiyonel durumu AOFAS skoru ile değerlendirildi; ortalama AOFAS skoru preoperatif dönemde 75 ± 4,7 (aralık, 68–82) ve postoperatif dönemde 96,2 ± 5,4 (aralık, 87–100) idi. AOFAS skorunda istatistiksel olarak anlamlı iyileşme sağlandı (p < 0,001).
Hastaların preoperatif, postoperatif birinci gün ile birinci, üçüncü ve altıncı haftalardaki ortalama VAS skorları sırasıyla 5,5, 5,9, 3,6, 0,9 ve 0,4 idi. VAS skorlarındaki azalma istatistiksel olarak anlamlıydı (p < 0,001). Hastaların aktarılan ağırlıkları ve VAS skorları Kendall tau korelasyon testi ile analiz edildi ve VAS skoru ile aktarılan ağırlık arasında negatif bir korelasyon bulduk (Kendall tau b = −0,445 ve p = 0,0228) (Şekil 2a, b).
Şekil 1. a, b Bir hastanın (hasta numarası 6, 21 yaşında erkek) yürüme analizi laboratuvarında yük verme analizi sırasındaki klinik fotoğrafları.
Tablo 1. Hastaların demografik özellikleri, ortalama yük verme değerleri, VAS ve AOFAS skorları.
| Parametre | Değer / İstatistik |
|---|---|
| Ortalama yaş | 26,6 ± 6 yıl (aralık 17–42) |
| Erkek/kadın | 10 erkek / 4 kadın |
| Eğitim düzeyi | 6 hasta: üniversite mezunu; 8 hasta: lise mezunu |
| Kontrol bireylerinin ortalama yük verme düzeyi (n = 10) | %4,7 ± 1,2 (aralık 3,2–5,4) |
| Hastaların ortalama yük verme düzeyi (n = 14) | |
| Postoperatif birinci gün | %4,08 ± 0,8 |
| Postoperatif birinci hafta | %4,34 ± 0,8 |
| Postoperatif üçüncü hafta | %6,95 ± 2,3 |
| Postoperatif altıncı hafta | %10,8 ± 4,8 |
| Yük verme ile VAS ilişkisi | Kendall tau b = −0,445; p = 0,0228 |
| VAS skorları (p < 0,0001) | |
| Preoperatif | 5,5 |
| Postoperatif birinci gün | 5,9 |
| Postoperatif birinci hafta | 3,6 |
| Postoperatif üçüncü hafta | 0,9 |
| Postoperatif altıncı hafta | 0,4 |
| AOFAS skoru (preoperatif) | 75 ± 4,7 (aralık 68–82) |
| AOFAS skoru (postoperatif üçüncü ay) | 96,2 ± 5,4 (aralık 87–100) (p < 0,0001) |
| Takip sırasında hastaların uyumsuzluğu | |
| Postoperatif birinci gün | 1/14 (%7,1) |
| Postoperatif birinci hafta | 2/14 (%14,3) |
| Postoperatif üçüncü hafta | 8/14 (%57,1) |
| Postoperatif altıncı hafta | 11/14 (%78,5) |
Şekil 2. a “Touchdown” tam yük vermeme kuralına uymayan hasta sayısı, b İlk ve son kontroldeki VAS skoru farkları ile ilk ve son testler arasındaki yük verme değerleri farkı arasındaki korelasyonu gösteren dağılım grafiği.
Mikrokırık tekniği hâlâ tam kat kıkırdak lezyonları için en sık uygulanan tedavi yöntemidir [5, 6]. Mikrokırık hastaları için en iyi postoperatif rehabilitasyon programı konusunda tartışmalar olsa da, çoğu yazar defekt bölgesinde hiyalin benzeri fibrokıkırdak dokusunun oluşması ve olgunlaşması için yük vermeme veya “touchdown” tam yük vermeme postoperatif döneminin uygulanmasını tercih etmektedir [7–9, 15]. Bu konuda az sayıda yayın vardır ve bazı yazarlar yük verme rehabilitasyon yöntemlerinin kullanımı konusunda kafa karışıklığı bildirmiş, hastalara postoperatif rehabilitasyon protokollerine uyumu sağlamak için yeterli bilgi verilmesinde sorunlar olduğunu belirtmiştir [16, 17]. Mevcut çalışmanın amacı, postoperatif dönem boyunca “touchdown” tam yük vermeme yürümesine hasta uyumunu değerlendirmek ve bu rehabilitasyon programına uyumsuzluğa katkıda bulunabilecek etkenleri belirlemekti. Bu çalışmanın en önemli bulgusu, hastaların erken postoperatif dönemde “touchdown” tam yük vermeyi öğrenip buna uyum sağlayabilmesine rağmen, ağrıları azaldığında çoğunun uyumsuz hâle gelmesidir.
Mikrokırık tedavisi sonrası önerilen yürüme paterni, cerrahi işleme göre yük vermeme, “touchdown” tam yük vermeme, kısmi yük verme, tolere edilebilir yük verme veya tam yük vermedir. Literatürde “touchdown” tam yük vermeme ayrıntılı olarak açıklanmıştır [19]. Ancak bu yürüme paternindeki etkilenen tarafa aktarılan ağırlık hakkında literatürde az bilgi vardır ve ideal yürüme ile aktarılan ağırlığın tipik değeri bilinmemektedir [17, 20]. Etkilenen tarafa ağırlık aktarımı miktarının sınırını belirlemek için kontrol grubu olarak 10 sağlıklı birey değerlendirdik. Kontrol grubunda yere aktarılan ağırlığın ortalama yüzdesi %4,7 ± 1,2 (aralık, %3,2–5,4) idi. Bu nedenle yere aktarılan kabul edilebilir ağırlığın üst sınırını %4,7 olarak kabul ettik ve bu eşik değerin üzerindeki değerleri uyumsuzluğu gösterir saydık.
Başka bir çalışmada Ruiz ve ark., alt ekstremite travması olan 18 hastanın (asetabulum, tibia, femur veya ayak bileği) “touchdown” tam yük vermeme yürüme paternine uyumunu analiz etmiştir [17]. Bu çalışmada yazarlar, bu konuda bir referans veya kontrol ölçümü vermeksizin tüm hastalar için 25 lbs (11,33 kg) ± 10 lbs’lik bir “touchdown” tam yük vermeme sınırı kullanmıştır. Taburculuk sırasında ortalama minimum ve maksimum yük verme değerleri sırasıyla 3,2 ve 30,2 lbs idi. Adımların yalnızca %31’i 15 ile 35 lbs’lik kabul edilebilir aralık içindeydi. İlk kontrolde ortalama minimum ve maksimum yük verme değerleri sırasıyla 12,2 ve 50,8 lbs idi. Yazarlar adımların yalnızca %27’sinin kabul edilebilir aralık içinde olduğunu bildirmiştir. Yazarlar hem yük verme miktarını hem de kabul edilebilir aralık içindeki adımların yüzdesini değerlendirmiş ve taburculuk sırasında adımların çoğunda öngörülen yük verme miktarından daha az, ilk kontrolde ise adımların çoğunda öngörülen yük verme miktarından daha fazla yük verildiğini bildirmiştir. Bu çalışmada “touchdown” tam yük vermeme için ağırlık sınırı 25 lbs idi; ancak uygun sınır literatürde tanımlanmamıştır. “Touchdown” tam yük vermeme için standart bir yük verme sınırının bulunmaması nedeniyle, çalışmamızda aktarılan ağırlık sınırını 10 sağlıklı bireyden oluşan bir grup kullanarak belirledik. Bu bireylerde yere aktarılan ağırlığı ölçtük ve bu aktarılan ağırlığı vücut ağırlığına bölerek tüm sağlıklı bireyler için değerleri standartlaştıran bir yüzde değeri elde ettik. Aktarılan ağırlığın ortalama değeri %4,7 ± 1,2 (aralık, 3,2–5,4) idi ve uyumsuzluk için eşik değer olarak kullanıldı. Bu eşik değer kullanıldığında, postoperatif birinci gün, birinci hafta, üçüncü hafta ve altıncı haftada sırasıyla 1 hasta (%7,1), 2 hasta (%14,2), 8 hasta (%56,8) ve 11 hasta (%78) uyumsuzdu.
Hastaların ağrısını preoperatif dönemde, postoperatif birinci günde ve postoperatif birinci, üçüncü ve altıncı haftalarda VAS skoru belirleyerek değerlendirdik. Postoperatif dönemde hastaların VAS skorlarında anlamlı bir azalma gözlemledik. VAS skoru ile hastaların “touchdown” tam yük vermeme kuralına uyumsuzluğu arasında negatif bir korelasyon bulduk (Kendall tau sıra korelasyon katsayısı b = −0,445 ve p = 0,0228). Bu sonuçlara dayanarak, VAS skoru ile “touchdown” tam yük vermeme sıralamaları arasındaki karşılıklı bağımsızlık sıfır hipotezini reddediyoruz. Ayrıca, 0,0228’lik p değeri, saptanan negatif korelasyonun %95 güvenle tesadüfi olmadığını göstermektedir.
Yük verme kısıtlamalarına uyum, bazı alt ekstremite ameliyatlarından sonra hastaların iyi klinik sonuçlarıyla yakından ilişkilidir ve bu kısıtlamalar genellikle cerrahlar tarafından hastalara reçete edilir. Ancak yük verme paternlerinin tanımları ve bu paternlerin hastalara öğretilmesinin en iyi yolu gibi yük verme kısıtlamalarıyla ilgili bazı tartışmalar vardır [16]. Literatürde bu konuyla ilgili bazı çalışmalar bulunmaktadır ve bu çalışmalar hastaların bu sınırlı yük verme yürüme paternini uygulayamadığını bildirmiştir [16, 21]. Çalışmamızda hastaların ilk postoperatif haftada ağırlık kısıtlamalarını öğrendiğini, bunlara uyum sağladığını ve uyduğunu bulduk. Ancak bu uyum, özellikle 3. haftadan sonra olmak üzere postoperatif dönem boyunca devam etmedi. Uyumdaki bu azalmanın, ağrının azalmasıyla ve hastanın ameliyat edilen bacağını test etme yönündeki psikolojik isteğiyle ilişkili olabileceğini düşünüyoruz. Çalışma sonuçlarımız, ağrı ile yük verme önerilerine uyumsuzluk arasındaki ilişkiyi desteklemekte olup VAS skoru ile hastaların aktarılan ağırlığı arasında güçlü bir negatif korelasyon bulduk.
Bu çalışmanın temel sınırlılığı küçük örneklem büyüklüğüydü. Ancak çalışma grubu homojendi ve standart tedavi aldı, ayrıca takip sırasında hiçbir hasta kaybedilmedi. Çalışmamızın bir diğer sınırlılığı, “touchdown” tam yük vermeme ile yere aktarılacak ideal ağırlık miktarı için bir referansın bulunmamasıdır. Ayrıca hasta uyumunu tek bir cerrahi işlem sonrasında inceledik. Bu çalışmanın bir diğer sınırlılığı, hastaların test yapılmayan günlerdeki davranışlarına ilişkin bilgi eksikliğidir. Hastaların “touchdown” tam yük vermeme yürüme protokolüne uyumunu sürekli olarak değerlendiremedik.
TOL’nin artroskopik tedavisi sonrası postoperatif rehabilitasyon, yenilenen kıkırdağın kalitesini ve dayanıklılığını etkileyen önemli bir etkendir. Hastalar erken postoperatif dönemde “touchdown” tam yük vermeme yürüme protokolünü öğrenip buna uyum sağlayabilmiş olsa da, ağrıları azaldığında çoğu hasta uyumsuz hâle gelmiştir. Bu uyumsuzluğu önlemek için hastalar yük verme kısıtlamalarına uymaları konusunda uyarılmalı ve postoperatif üçüncü haftada kontrole çağrılmalıdır.
Teşekkür: Uygulanamaz.
Finansman: Araştırmamız için herhangi bir finansman kaynağı yoktur. Bu araştırmayı kendi imkânlarımızla gerçekleştirdik.
Yazar katkıları: GP cerrahtır ve çalışmanın amacına, istatistiksel analize ve yazıma katkıda bulunmuştur. GK veri toplanmasına ve istatistiksel analize katkıda bulunmuştur. EA veri toplanmasına ve istatistiksel analize katkıda bulunmuştur. MA cerrahtır ve çalışmanın amacına ve istatistiksel analize katkıda bulunmuştur. ME cerrahtır ve çalışmanın amacına ve istatistiksel analize katkıda bulunmuştur. Tüm yazarlar son makaleyi okumuş ve onaylamıştır.
Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.
Yayın için onam: Makalemiz, test sırasında hastaya ait, yüz gibi herhangi bir kişisel bilgi içermeyen bir fotoğraf olan bireysel veri içermektedir. Bu fotoğrafın yayımlanması için hastadan onam alınmıştır.
Etik kurul onayı ve katılım onamı: Bu çalışma yazarların kurumsal etik kurulu (İstanbul Üniversitesi Kurumsal Etik Kurulu, IU-2015/257) tarafından onaylanmış olup tüm hastalar çalışmaya katılmak için bilgilendirilmiş onam vermiştir. Tüm hastalara cerrahi girişimlerle ilgili ayrıntılı bilgi verilmiştir. Tüm hastalar, uygulanacak operatif tekniği ve rehabilitasyon programını kapsamlı biçimde açıklayan bir bilgilendirilmiş onam formunu imzalamıştır.
Bu sayfadaki metin, makalenin Türkçe çevirisidir. Şekiller ve kaynakça için aşağıdaki PDF dosyasında özgün makaleye bakınız.
Bu sayfanın hazırlanmasında yararlanılan seçilmiş kaynaklar: