Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı veya kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Randevu oluşturun · Son güncelleme: 3 Kasım 2026
Yazarlar: Karademir G, Tunali O, Atalar AC
Dergi: İstanbul Tıp Fakültesi Dergisi (J Ist Faculty Med), 2022;85(4):517-522
Özgün başlık: Evaluating the role of scapula morphology in rotator cuff tears: which is the most useful predictor?
Amaç: Bu çalışmada glenoid inklinasyon (GI), akromiyal indeks (AI), kritik omuz açısı (CSA) ve superior inklinasyon (SI) ölçümlerinin semptomatik dejeneratif tam kat supraspinatus tendon yırtıkları (SST) ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: 2015 ve 2017 yılları arasında SST tanılı hastaların verileri retrospektif olarak incelendi. SST tespit edilen 39 hasta ile yaş, cinsiyet ve taraf yönünden eşleştirilmiş, SST olmadığı tespit edilen 39 hasta çalışmaya dahil edildi. Ölçülen GI, AI, CSA ve SI değerleri SST grubu (n=39) ve kontrol grubu (n=39) arasında karşılaştırıldı. SST grubunun yaş ortalaması 52,74±5,49 yıl, kontrol grubunun yaş ortalaması 51,15±5,22 yıl idi.
Bulgular: GI ortalaması yırtık grubunda 19,97°±5,62° iken kontrol grubunda 13,72°±6,55° idi (p<0,001). AI ortalaması yırtık grubunda 0,7±0,08, kontrol grubunda ise 0,67±0,07 idi (p=0,035). CSA ortalaması yırtık grubunda 35,05°±4,09°, kontrol grubunda 33,06°±3,42° idi (p=0,022). SI ortalaması yırtık grubunda 25,13°±5,71°, kontrol grubunda ise 25,91°±5,81° idi (p=0,552). Gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunan GI, AI ve CSA ölçümlerinin duyarlılık, özgünlük ve eşik (cut-off) değerleri belirlendi. Buna göre GI’nin ≥17,35° eşik değeri için duyarlılığı %79,54 iken özgünlüğü %79,51 idi (p=0,001). AI’nin ≥0,67 eşik değeri için duyarlılığı %61,54, özgünlüğü %56,4 idi (p=0,031). CSA’nın ≥33,45° eşik değeri için duyarlılığı %64,12, özgünlüğü ise %64,54 idi (p=0,014).
Sonuç: Yüksek glenoid inklinasyon, akromiyal indeks ve kritik omuz açısı ölçüm değerleri semptomatik dejeneratif tam kat supraspinatus tendon yırtıkları ile ilişkili iken superior inklinasyon ölçümü ile ilişki saptanmadı. Glenoid inklinasyon ölçümü, semptomatik dejeneratif tam kat supraspinatus tendon yırtıklarının öngörülmesinde en yüksek duyarlılık ve özgünlüğe sahipti.
Anahtar sözcükler: Akromiyal indeks, glenoid inklinasyon, kritik omuz açısı, rotator manşet yırtığı, superior inklinasyon
Yaş, cinsiyet, aşırı kullanım ve skapula morfolojisi gibi çeşitli etkenler rotator manşet yırtıklarından (RCT) sorumlu tutulsa da, etiyolojisinde hâlâ aydınlatılmayı bekleyen birçok nokta vardır (1-3). Risk faktörü olarak skapula morfolojisinin öneminin daha iyi anlaşılmasıyla birlikte, bu ilişkiyi değerlendirmek üzere çeşitli radyolojik parametreler art arda tanımlanmıştır (4). Tarihsel olarak, Neer tarafından tanımlanan skapula morfolojisine bağlı subakromiyal sıkışma, RCT için bir risk faktörü olarak kabul edilmiştir (1). Uzun süre boyunca, Bigliani ve ark. tarafından tanımlanan sagittal düzlemdeki kanca şeklindeki akromiyon ile korakoakromiyal ligamanın kalınlaşması ve kısalmasının RCT ile ilişkili olduğu düşünülmüştür (5-6). Daha sonra ilgi, glenoidin koronal düzlemdeki oryantasyonuna yönelmiştir (4). Bazı çalışmalar glenoid inklinasyonun (GI) RCT ile ilişkili olduğunu belirtirken, Moor ve ark.nın çalışmasında herhangi bir ilişki gösterilememiştir (3, 4, 7). Bu durum, ileriki dönemde GI ölçümünde akromiyoklaviküler eklemin koronal düzlemdeki konumunu dikkate alan superior inklinasyonun (SI) tanımlanması ihtiyacını doğurmuştur (8). Nyffeler ve ark. tarafından tanımlanan ve akromiyal uzantının humerus başını örtme miktarını dikkate alan akromiyal indeks (AI), söz konusu ilişkinin ortaya konmasında yaygın destek bulmuştur (9, 10). Öte yandan, RCT için en yaygın kabul gören prediktör, Moor ve ark. tarafından tanımlanan ve akromiyal uzantıyı GI ile birleştiren kritik omuz açısı (CSA) olmuştur (11). Ancak, heterojen bir grup olan RCT ile CSA dahil söz konusu tüm radyolojik parametrelerin ilişkisinin gücü konusunda güncel literatürdeki kanıtlar çelişkilidir (12, 13). Bu nedenle bu çalışmanın amacı, CSA, AI, GI ve SI arasındaki ilişkiyi yalnızca tam kat supraspinatus yırtıkları (SST) ile eş zamanlı olarak değerlendirmekti. Çalışma ayrıca SST ile ilişkili olabilecek parametrelerin klinik kullanılabilirliğini belirlemeyi de amaçlamıştır.
2015 ile 2017 yılları arasında omuz ağrısı yakınmasıyla başvuran ve tek merkezde (Acıbadem Maslak Hastanesi) manyetik rezonans görüntüleme (MRG) yapılan 218 hastanın verileri retrospektif olarak analiz edildi. Dışlama kriterleri şunlardı:
SST tanısı konan 39 hasta (19 kadın/20 erkek, 15 sol/24 sağ) ve rotator manşeti sağlam olan, yaş, cinsiyet ve taraf bakımından eşleştirilmiş 39 hasta (21 kadın/18 erkek, 16 sol/23 sağ) çalışmaya dahil edildi (Tablo 1). Kontrol grubu, belirtilen süre içinde omuz ağrısı yakınmasıyla kliniğe başvuran ve MRG’de rotator manşet yırtığı bulunmayan hastalar arasından eşleştirme yöntemiyle oluşturuldu. Belirtilen kontrol grubunda 34 hastada subakromiyal bursit (n=21), supraspinatus tendinozu (n=13) veya subakromiyal sıkışma sendromları (n=11) tanılarından en az birinin bulunduğu belirlenirken, 5 hastanın omuz MRG incelemesi normal sınırlarda bulundu. SST grubunun yaş ortalaması 52,74±5,49 yıl, kontrol grubunun yaş ortalaması 51,15±5,22 yıl idi. Ölçümler, GI, AI, CSA ve SI için özgün olarak tanımlanan teknikler kullanılarak gerçek omuz AP grafileri üzerinde yapıldı (Şekil 1-4) (3, 8, 9, 14).
Tablo 1. Hasta demografik özellikleri
| Değişkenler | SST grubu (n=39) Ort.±SD | Kontrol grubu (n=39) Ort.±SD | p |
|---|---|---|---|
| Yaş (yıl) | 52,74±5,49 | 51,15±5,22 | 0,194* |
| Cinsiyet, n | 0,651** | ||
| Kadın | 19 | 21 | |
| Erkek | 20 | 18 | |
| Taraf, n | 0,817** | ||
| Sol | 15 | 16 | |
| Sağ | 24 | 23 |
*: Bağımsız örneklem t testi, **: Pearson ki-kare testi, SST: supraspinatus yırtığı, SD: standart sapma
Kategorik değişkenleri karşılaştırmak için Pearson ki-kare testi kullanıldı. Gruplar arasındaki ölçümleri karşılaştırmak için bağımsız örneklem t-testi kullanıldı. Değişkenler için eşik değeri belirlemede tanısal tarama testleri (duyarlılık, özgünlük) ve ROC eğrisi analizi kullanıldı. Anlamlılık en az p <0,05 düzeyinde değerlendirildi (SPSS 26.0.0.0 MacOS).
Bu çalışma Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu (ATADEK) tarafından onaylanmıştır (Tarih: 24.06.2022, No: 2022-11/29).
SI dışında değerlendirilen tüm parametrelerde gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu. GI ortalaması SST grubunda 19,97°±5,62°, kontrol grubunda 13,72°±6,55° idi (p<0,001). AI ortalaması SST grubunda 0,7±0,08, kontrol grubunda 0,67±0,07 idi (p=0,035). CSA ortalaması SST grubunda 35,05°±4,09°, kontrol grubunda 33,06°±3,42° idi (p=0,022). SI ortalaması SST grubunda 25,13°±5,71°, kontrol grubunda 25,91°±5,81° idi (p=0,552) (Tablo 2). Saptanan anlamlılığa dayanarak GI, AI ve CSA için eşik değer, duyarlılık ve özgünlük hesaplandı. GI ≥17,35° eşik değeri için duyarlılık %79,54, özgünlük %79,51 idi (p=0,001). AI ≥0,67 eşik değeri için duyarlılık %61,54, özgünlük %56,4 idi (p=0,031). CSA ≥33,45° eşik değeri için duyarlılık %64,12, özgünlük %64,54 idi (p=0,014). Tablo 3, GI, AI ve CSA için tanısal tarama testleri ve ROC eğrisi analizi ile hesaplanan değerleri özetlemektedir.
Şekil 1. ß açısı ölçümü. Glenoid inklinasyon (GI), ß açısından 90° çıkarılarak elde edilmiştir.
Şekil 2. Akromiyal indeks (AI) ölçümü. AI, glenoid eklem yüzünden akromiyona olan uzunluğun (GA), glenoid eklem yüzünden humerus başının lateral kenarına olan uzunluğa (GH) bölünmesiyle elde edilir.
Şekil 3. Kritik omuz açısı (CSA) ölçümü.
Şekil 4. Superior inklinasyon (SI) ölçümü.
Tablo 2. Gruplar arasındaki ölçümlerin değerlendirilmesi
| Değişkenler | SST grubu (n=39) Ort.±SD | Kontrol grubu (n=39) Ort.±SD | p |
|---|---|---|---|
| CSA | 35,05°±4,09° | 33,06°±3,42° | 0,022* |
| AI | 0,7±0,08 | 0,67±0,07 | 0,035* |
| GI | 19,97°±5,62° | 13,72°±6,55° | 0,000* |
| SI | 25,13°±5,71° | 25,91°±5,81° | 0,552* |
*: Bağımsız örneklem t testi, AI: akromiyal indeks, CSA: kritik omuz açısı, GI: glenoid inklinasyon, SD: standart sapma, SI: superior inklinasyon; SST: supraspinatus yırtığı
Tablo 3. CSA, AI, GI için tanısal tarama testleri ve ROC eğrisi sonuçları
| Değişkenler | Eşik değer | Duyarlılık | Özgünlük | AUC | %95 GA | p |
|---|---|---|---|---|---|---|
| CSA | ≥33,45° | 64,12 | 66,73 | 0,655 | 0,532-0,779 | 0,014* |
| AI | ≥0,67 | 61,54 | 56,4 | 0,635 | 0,512-0,758 | 0,031* |
| GI | ≥17,35° | 79,54 | 79,51 | 0,778 | 0,669-0,888 | 0,001* |
*: Alıcı işlem karakteristiği (ROC), AI: akromiyal indeks, AUC: eğri altında kalan alan, GA: güven aralığı, CSA: kritik omuz açısı, GI: glenoid inklinasyon, ROC: alıcı işlem karakteristiği
Güncel literatürde skapula morfolojisinin rotator manşet yırtıklarının gelişiminde bir risk faktörü olmayabileceğini bildiren çalışmalar bulunmakla birlikte, çalışmamızın bulguları skapula morfolojisinin SST ile ilişkili olabileceğini ortaya koymuştur (12, 13). Bu çalışmada değerlendirilen parametreler arasında yalnızca superior inklinasyon parametresinin SST ile ilişkili olmadığı bulunmuştur. Bunun dışında GI, AI ve CSA’nın SST ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Bu ilişkiye dayanarak, omuz ağrısıyla başvuran ve direkt grafi çekilen hastada bu parametrelerin duyarlılık, özgünlük ve eşik değerleri belirlenmiştir. Her üç parametrenin de SST’yi öngörmede klinik olarak kullanılabilir olduğu bulunmuştur. Ayrıca GI ≥17,35° eşik değeri için %79,54 duyarlılık ve %79,51 özgünlük ile öne çıkmıştır (p=0,001).
İlk kez Chalmers ve ark. tarafından tanımlanan SI ölçüm tekniği, ne yazık ki ifadenin kendisinin çağrışımı olan klasik glenoid inklinasyonun superior yönde aşırı olduğunu ifade etmemektedir (8). Birçok çalışmada, konvansiyonel glenoid inklinasyonu ölçmek için skapula spinasını ifade eden çizgi (1. çizgi) ile glenoid eklem yüzeyinin üst ve alt noktalarını birleştiren çizgi (2. çizgi) kullanılmaktadır (14). Ancak bu teknikte, iki çizginin kesişim noktasından akromiyoklaviküler (AC) eklemine uzanan üçüncü bir çizgiye de ihtiyaç vardır. Yazarların SI ile kastettiği açı, bu üçüncü çizgi ile ikinci çizgi arasındaki açıdır. Ancak bu açı, AC eklemin koronal düzlemdeki konumundan etkilenmekte ve glenoid inklinasyonun gerçek bir ifadesinden yoksundur. Yazarlar, tam kat rotator manşet yırtığı olan hastalarla yırtığı olmayan hastaları karşılaştırdıkları çalışmalarında yırtık grubunda daha yüksek SI değerleri bildirmiş, ancak bu farkın klinik olarak anlamlı olmadığını belirtmiştir (8). Güncel literatürde belirtilen tekniği kullanan başka bir çalışmaya rastlanmamıştır. Ayrıca çalışmamızın bulguları göz önüne alındığında, SI tekniğinin kullanımının RCT’nin öngörülmesinde yeri olmadığı sonucuna varılmıştır.
Çalışmamızdaki ilginç bulgulardan biri, daha erken dönemlerde incelenen glenoid inklinasyonun, günümüzde daha popüler olan prediktörler olan AI ve CSA’dan daha yüksek duyarlılık ve özgünlüğü ile daha kullanışlı olduğu sonucudur. Bu veriyi yorumlamadan önce, GI ölçümü için çeşitli tekniklerin tanımlandığı ve Maurer ve ark.nın (14) belirttiği gibi ß açısının tekrarlanabilirlik ve güvenilirlik açısından daha yararlı olduğu unutulmamalıdır. Bu bulguya dayanarak çalışmamızda GI ölçümlerinde ß açısı kullanılmış ve GI, Garcia ve ark.nın (15) belirttiği şekilde 90-ß tanımına göre hesaplanmıştır. GI’nin standartlaştırılmış, güvenilir ve tekrarlanabilir bir yöntemle ölçülmesi, mevcut ilişkinin açıkça ortaya konmasını sağlamış olabilir.
Akromiyal indeks, akromiyonun humerus başını örtme derecesini ifade eder. Bu radyolojik prediktör, ilk tanımlandığından beri klinisyenlerin ilgisini çekmeye devam etmektedir. RCT ile ilişkili olduğu literatürde yaygın olarak desteklenmektedir (3, 9-11). Ancak ilginin asıl nedeni, rotator manşet onarımı sırasında lateral akromiyoplasti ile düzeltilebilen bir radyolojik parametre olmasıdır (10, 16). Ayrıca, RCT onarımı sonrasında AI değerleri yüksek olan hastalarda yeniden yırtılma riskinin daha yüksek olduğu bildirilmiştir (17). Bu nedenle, AI değerleri yüksek olan hastalarda genellikle akromiyoplasti önerilmektedir (10, 16, 17). Öte yandan, tam kat RCT’si olan 110 hastanın değerlendirildiği Chalmers ve ark.nın bir çalışmasında akromiyal indeks yerine akromiyon genişliği değerlendirilmiştir (12). Akromiyon genişliği yeniden yırtılma için istatistiksel olarak anlamlı bir risk faktörü olarak bulunmamış ve bu çalışmada lateral akromiyoplasti önerilmemiştir. Chalmers ve ark.nın aksine, çalışmamızın bulguları, literatürde bildirilen diğer çalışmalarla paralel olarak, AI değerleri yüksek olan hastalarda lateral akromiyoplasti yapılabileceğini desteklemektedir (10, 12, 16, 17).
Moor ve ark. tarafından tanımlanan kritik omuz açısı en popüler prediktörlerden biridir (3). CSA, bir şekilde akromiyal indeks ile glenoid inklinasyonun geometrik bir kombinasyonu olarak tanımlanabilir (3). CSA’nın yüksek değerinin hem RCT hem de onarım sonrası yeniden yırtılma ile ilişkili olduğu bildirilmiştir (15, 18, 19). Ancak yakın zamanda yapılan bazı çalışmalar CSA’nın yüksek değerlerinin RCT ile ilişkili olmadığını bildirmektedir (12, 13, 20). Bunun nedeninin CSA ölçümünün skapula anteversiyonundan etkilenebilmesi olabileceği düşünülmüştür (21). Bu nedenle ölçümler yalnızca iyi standardize edilmiş gerçek omuz AP grafilerinde yapılmalıdır. Çalışmamızda SST grubundaki hastaların ortalama CSA değeri kontrol grubundan yüksekti (p=0,022). Ancak CSA’nın duyarlılığı ve özgünlüğü GI prediktörününkinden düşüktü (CSA için sırasıyla %64,12 ve %66,73, GI için sırasıyla %79,54 ve %79,51). Bu durum skapula anteversiyonunun karıştırıcı etkisinden kaynaklanıyor olabilir. Bu iki prediktörün üç boyutlu olarak düzeltilmiş MRG kesitleri kullanılarak yeniden karşılaştırılması gelecekteki çalışmaların konusu olabilir.
Bu çalışmanın çeşitli sınırlılıkları vardır. Öncelikle, retrospektif bir çalışmadır ve doğası gereği seçim yanlılığı olabilir. Ölçümlerin tek bir gözlemci tarafından bir kez yapılması çalışmanın bir diğer sınırlı yönüdür. Bununla birlikte, çalışmanın güçlü yönleri ayrıntılı dışlama kriterlerine sahip olması, ölçümlerin omuz ve dirsek cerrahisi eğitimi almış kıdemli bir cerrah tarafından yapılması, kesinlikle gerekli yeterliliği sağlamayan düşük kaliteli gerçek anteroposterior omuz grafilerinin dahil edilmemesi ve yaş, cinsiyet ve taraf bakımından homojen bir kontrol grubuna sahip olmasıdır. Ayrıca subskapularis yırtıklarının, infraspinatus yırtıklarının veya parsiyel kalınlıkta supraspinatus yırtıklarının dahil edilmemesi, homojen bir karşılaştırma yapılmasına olanak sağlamıştır.
Bu çalışmanın bulguları, GI, AI ve CSA’nın yüksek ölçüm değerlerinin SST ile ilişkili olduğu, SI’nin yüksek ölçüm değerlerinin ise ilişkili olmadığı yönündeki ifadeyi desteklemektedir. Çalışmamızda belirlenen eşik değerler referans alınarak GI, AI ve CSA, omuz ağrısı olan hastalarda SST’yi öngörmek için klinik uygulamada kullanılabilir. Ayrıca GI ölçümü, SST’nin öngörülmesinde incelenen parametreler arasında yüksek duyarlılık ve özgünlüğü ile öne çıkmaktadır.
Etik kurul onayı: Bu çalışma ATADEK (Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu) tarafından onaylanmıştır (Tarih: 24.06.2022, No: 2022-11/29).
Hakem değerlendirmesi: Dış bağımsız hakem değerlendirmesi.
Yazar katkıları: Çalışma konsepti/tasarımı: G.K., A.C.A.; Veri toplama: G.K., O.T.; Veri analizi/yorumlama: G.K.; Makale taslağının yazımı: G.K., O.T.; Makalenin eleştirel gözden geçirilmesi: O.T., A.C.A.; Son onay ve sorumluluk: G.K., O.T., A.C.A.; Danışmanlık: A.C.A.
Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.
Finansal destek: Yazarlar bu çalışmanın herhangi bir finansal destek almadığını beyan etmiştir.
Bu sayfadaki metin, makalenin Türkçe çevirisidir. Şekiller ve kaynakça için aşağıdaki PDF dosyasında özgün makaleye bakınız.
Bu sayfanın hazırlanmasında yararlanılan seçilmiş kaynaklar: