0532 136 88 88

İnstabil İntertrokanterik Kırıklarda Tedavi Yönteminin Mobilite ve Yaşam Kalitesine Etkisi

Yazarlar: Karademir G, Bilgin Y, Demirel M, Polat G, Erşen A, Kızılkurt T, Büget Mİ, Yazıcıoğlu Ö

Dergi: Acıbadem Univ Sağlık Bilim Derg, 2022;13(4):537-542

DOI: 10.31067/acusaglik.1143274

Özgün başlık: Effect of Treatment Modality on Mobility and Quality of Life in Unstable Intertrochanteric Fractures

Özet

Amaç: Bu çalışmanın amacı, instabil intertrokanterik kırıklarda proksimal femur çivisi (PFN) ile osteosentez veya artroplasti tedavilerinin mobilite ve yaşam kalitesi üzerine etkilerini araştırmaktı.

Yöntem: 2008-2014 yılları arasında PFN (Grup 1, n=66), hemiartroplasti (Grup 2, n=42) veya total kalça artroplastisi (Grup 3, n=9) ile tedavi edilen 117 hastanın (76 kadın/41 erkek) tedavi sonuçları retrospektif olarak değerlendirildi. Hastaların mobiliteleri Palmer ve Parker mobilite skoru ile, yaşam kaliteleri Barthel yaşam kalitesi indeksi ile değerlendirildi.

Bulgular: Grup 1, Grup 2 ve Grup 3’te ortalama yaşlar sırasıyla 83,51 (aralık, 75-97) yıl, 84,72 (aralık, 75-109) yıl ve 83,37 (aralık, 75-94) yıl idi. Ortalama takip süreleri sırasıyla 23,26 (aralık, 3-43,9) ay, 19,24 (aralık, 3-38) ay ve 20,1 (aralık, 3-40) ay idi. Her 3 grup arasında yaş ve takip süresi açısından istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu (p>0,05). Palmer-Parker mobilite skoru Grup 1 için 6,23, Grup 2 için 3,68 ve Grup 3 için 4,22 idi. Barthel indeksi Grup 1 için 68,73, Grup 2 için 37,75 ve Grup 3 için 52,77 idi. Grup 1, Grup 2 ve Grup 3’e kıyasla istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek Palmer-Parker skoruna ve Barthel indeksi değerine sahipti (p<0,001).

Sonuç: İnstabil intertrokanterik kırık nedeniyle opere edilen hastalarda PFN ile osteosentezin, hemiartroplasti ve total kalça artroplastisine göre mobilizasyon ve yaşam kalitesi açısından daha avantajlı olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar kelimeler: intertrokanterik kırık, proksimal femur çivisi, hemiartroplasti, total artroplasti, mobilite, yaşam kalitesi

Giriş

Kalça kırıklarının insidansı, yaşlanan nüfusa paralel olarak artmaktadır. Dünya genelindeki insidans 2000’li yıllarda 1,6 milyon iken 2025 yılına kadar dünya genelinde 2,6 milyona ulaşması beklenmektedir (1, 2). Kalça kırığı; daha yüksek mortalite, fonksiyon kaybı ve daha düşük yaşam kalitesi ile ilişkili önemli bir sağlık sorunudur (3, 4). Proksimal femur çivisi ile bir yıllık mortalite %24,24 iken hemiartroplasti ile %60’a ulaşabilmektedir (5, 6). Öte yandan, cerrahi tedaviye bağlı mobilitedeki gerileme, başkalarının yardımına bağımlı bir yaşam biçimine yol açmaktadır (4, 7). Kırık öncesinde yardımsız yürüyebilen hastaların yalnızca yarısı tedavi sonrasında bağımsız bir yaşamı sürdürebilmektedir (8).

Uzun süredir geçerli olan geleneksel yaklaşım, hastanın erken mobilizasyonunu sağlamak amacıyla collum femoris kırıklarında artroplasti, intertrokanterik kırıklarda ise osteosentezi içermektedir. Bununla birlikte, instabil intertrokanterik kırıkların tedavisinde proksimal femur çivisi (PFN) ile osteosentez uygulanabilmekte ya da daha önceden semptomatik koksartrozu olan ağır kominüte kırıklarda veya internal fiksasyona uygun olmayan osteoporotik kemiklerde artroplasti uygulanabilmektedir. Ancak bildiğimiz kadarıyla, bu iki farklı tedavi yaklaşımını mobilite ve fonksiyon açısından karşılaştıran az sayıda çalışma bulunmaktadır (9). İnstabil intertrokanterik kırıklar; artan insidansları, ideal tedavi seçeneklerinin belirsizliği ve tedaviye rağmen aktif yaşama dönüşün belirgin biçimde bozulması nedeniyle önemlidir. Bu çalışmada instabil intertrokanterik kırıklarda cerrahi sonucun fonksiyonel değerlendirmesini yaptık ve ideal tedaviye karar verme sürecinde zorlanan cerrahlara yardımcı olmaya çalıştık.

Gereç ve Yöntem

Bu retrospektif çalışmada, Nisan 2008 ile Mart 2014 arasında hastaneye başvuran, kalça kırığı olan 75 yaş üstü hastalar incelendi. AO 31A-2.2, 31A-2.3, 31A-3 ve Evans-Jensen tip 3-4-5 intertrokanterik kırığı olan 117 hasta (erkek/kadın, 41/76) çalışmaya dahil edildi. Dışlama ölçütleri 75 yaş altı olmak, patolojik kırık, renal osteodistrofi, politravma ve 3 aydan kısa takip süresiydi (Tablo 1).

Hastaların ortalama takip süresi 19,06 (aralık, 3-43,9) aydı. Grup 1, PFN ile tedavi edilen (Proximal Femoral Nail Antirotation Surgical Technique, DePuy Synthes) intertrokanterik femur kırığı olan 67 hastadan; Grup 2, çimentolu bipolar hemiartroplasti ile tedavi edilen (Echelon Primary Hip System, Smith & Nephew) 42 hastadan; Grup 3 ise çimentolu total kalça artroplastisi ile tedavi edilen (Echelon Primary Hip System, Smith & Nephew) 8 hastadan oluşmaktaydı. Tüm cerrahi işlemler aynı merkezde gerçekleştirildi. Tüm hastalara emboli profilaksisi olarak ameliyat sonrası 4 hafta boyunca düşük molekül ağırlıklı heparin verildi. Ameliyattan yarım saat önce preoperatif sefazolin profilaksisi (2×1 g) uygulandı. Tüm hastalara ameliyat öncesinde AP kalça grafisi çekildi; ayrıca ameliyattan sonra aynı gün her iki kalçanın standart AP grafisi çekildi. Tüm hastalar ameliyat sonrası 1. gün yatak kenarında oturabildi ve 2. gün koltuk değneği yardımıyla yürüyebildi. Artroplasti hastalarında ameliyat sonrası 2. günde, PFN hastalarında ise ameliyat sonrası 4. haftada tam yük vermeye izin verildi.

Tablo 1. Dışlama ölçütleri

Dışlama ölçütleri
75 yaş altı olmak
Patolojik kırık
Renal osteodistrofi
Politravma
3 aydan kısa takip süresi

Grup 1, Grup 2 ve Grup 3’te ortalama yaş sırasıyla 83,51 (aralık, 75-97) yıl, 84,72 (aralık, 75-109) yıl ve 83,37 (aralık, 75-94) yıl iken, ortalama takip süreleri sırasıyla 23,26 (aralık, 3-43,9) ay, 19,24 (aralık, 3-38) ay ve 20,1 (aralık, 3-40) ay idi. Çalışma grupları yaş, cinsiyet ve takip süresi açısından karşılaştırılabilirdi (p>0,05) (Tablo 2).

Tablo 2. İnstabil intertrokanterik kalça kırığı olan hastaların özellikleri

Ortalama yaş (yıl)Takip süresi (ay)Cinsiyet
Grup 183,51 (aralık, 75-97)23,26 (aralık, 3-43,9)44 K / 23 E
Grup 284,72 (aralık, 75-109)19,24 (aralık, 3-38)27 K / 15 E
Grup 383,37 (aralık, 75-94)20,1 (aralık, 3-40)5 K / 3 E
p değerip>0,05p>0,05p>0,05

Gruplarda mobilite Palmer-Parker mobilite skoru ile, yaşam kalitesi ise Barthel yaşam kalitesi indeksi (Barthel İndeksi) ile değerlendirildi (10, 11) (Tablo 3 ve 4). Veriler kontrol muayeneleri ve telefon görüşmeleri ile elde edildi.

Tablo 3. Palmer-Parker mobilite skoru. Tedavi sonrası mobilitenin değerlendirilmesi. Skor toplamdır, 0 ile 9 arasındadır.

MobiliteGüçlük yokYardımcı araçlaBaşka bir kişinin yardımıylaHiç yapamıyor
Ev içinde dolaşabilme3210
Evden dışarı çıkabilme3210
Alışverişe gidebilme3210

Tablo 4. Barthel İndeksi; mobilite, yaşam kalitesi ve öz bakımı değerlendirmeye yönelik bir skorlama sistemidir.

GörevYardımlaBağımsız
Beslenme510
Tekerlekli sandalyeden yatağa geçiş5-10*15
Kişisel bakım (yıkanma, tıraş, tarama)05
Tuvalete oturma / tuvaletten kalkma510
Banyo yapma05
Düz zeminde yürüme1015
Merdiven çıkma, inme510
Giyinme510
Bağırsak kontrolü510
Mesane kontrolü510

*5 = tekerlekli sandalyede bağımsız. *10 = Aktivitede minimal sözlü veya fiziksel yardım gerekir.

İstatistiksel analiz

Üç grup arasındaki karşılaştırmalar, normal dağılım gösteren değişkenler için tek yönlü ANOVA ile, normal dağılım göstermeyen değişkenler için ise parametrik olmayan Kruskal Wallis testi ile yapıldı. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak belirlendi. SPSS 22.0.0.0 yazılımı kullanıldı (IBM, Chicago, IL, ABD).

Bulgular

Gruplar arasında Palmer-Parker mobilite skorları ve Barthel İndeksi karşılaştırıldı. Palmer-Parker mobilite skorları Grup 1 için 6,23, Grup 2 için 3,68 ve Grup 3 için 4,22 idi (Tablo 5). Ayrıca Barthel İndeksleri Grup 1 için 68,73, Grup 2 için 37,75 ve Grup 3 için 52,77 idi (Tablo 5). PFN grubu (Grup 1), çimentolu bipolar hemiartroplasti uygulanan (Grup 2) veya çimentolu total kalça artroplastisi uygulanan (Grup 3) gruplara göre anlamlı derecede daha yüksek Palmer-Parker mobilite ve Barthel İndeksi değerlerine sahipti (p<0,001).

Tablo 5. Tedavi yöntemine göre mobilite ve yaşam kalitesi skorları

Palmer-Parker mobilite skoruBarthel İndeksi
Grup 16,2368,73
Grup 23,6837,75
Grup 34,2252,77
p değerip<0,001p<0,001

Ayrıca fonksiyonelliği ve yaşam kalitesini etkileyen diğer faktörler de analiz edildi. Anestezi tipine göre yapılan analizde, spinal anestezi alan hastalarda Palmer-Parker mobilite skoru ve Barthel İndeksinin genel anesteziye kıyasla anlamlı derecede daha yüksek olduğu görüldü (sırasıyla p=0,011 ve p=0,009). Cinsiyet ve yaş, bu iki skorlama sistemi açısından anlamlı faktörler değildi (Palmer-Parker mobilite skoru için p=0,631 ve p=0,16; Barthel İndeksi için p=0,5 ve p=0,72). Hastalar düşük ve yüksek ASA skorlarına göre analiz edildiğinde, ASA skoru ile Palmer-Parker mobilite skoru arasında anlamlı bir ilişki yoktu (p=0,63). Ancak daha yüksek bir ASA skorunun daha düşük bir Barthel İndeksi skoru ile ilişkili olduğu saptandı (p=0,02).

Tartışma

İnsan ömrünün uzamasıyla birlikte kalça kırıklarının klinik önemi artmaktadır. Bunun nedeni, kalça kırıklarının yüksek mortalite ve morbidite ile ilişkili olması, mobilizasyon üzerinde önemli bir olumsuz etkiye sahip olması, tedavi maliyetlerinin yüksek olması ve hastaların büyük çoğunluğunun tedavi sonrasında yardıma bağımlı hâle gelmesidir (4, 12, 13).

Kalça kırıkları collum femoris kırıklarını, intertrokanterik kırıkları, subtrokanterik kırıkları ve femur başı kırıklarını içerir (14). Bunlar arasında en sık görülen tip collum femoris kırığıdır ve altın standart tedavi yaklaşımları intertrokanterik kırıklara kıyasla açıkça belirlenmiştir (14, 15). İkinci en sık görülen tip olan intertrokanterik kırıklar, Evans-Jensen sınıflamasına göre stabil ve instabil kırıklar olmak üzere iki gruba ayrılır (Şekil 1). Bu sınıflamada stabil kırıklarda kırık hattı trokanter majordan başlayıp inferomedial kısma uzanır, ancak posteromedial korteks, lateral korteks ve trokanter minor korunmuştur (16). Birçok klinik çalışma, stabil intertrokanterik kırıklar için ideal tedavinin osteosentez olduğunu bildirmiştir (17). Yine Evans-Jensen sınıflamasına göre instabil kırıklar; lateral korteks bütünlüğünün kaybını, kominüte posteromedial korteksi, yer değiştirmiş trokanter minoru ve kırık hattının medial korteksten laterale ve distale uzandığı ters oblik kırıkları içerir (16). İnstabil intertrokanterik kırıklarda osteosentez ve artroplasti tedavi seçenekleridir ve her iki girişimi hasta mobilitesi, günlük yaşama dönüş ve yaşam kalitesi açısından karşılaştıran az sayıda çalışma vardır (17, 18).

Şekil 1. Evans-Jensen sınıflaması

Palmer ve Parker, proksimal femur kırığı olan hastalarda mortaliteyi tahmin etmek amacıyla kendi mobilite skorlarını zihinsel skorlama ile karşılaştırmıştır (10). Bu mobilite skorlama sisteminde hastanın ev içinde hareket etme, evden dışarı çıkma, alışverişe gitme gibi aktiviteleri gerçekleştirme yeteneği ve bu aktiviteler için yardıma ihtiyaç duyup duymadığı dikkate alınmıştır (Tablo 3). Mobilite testinin 1 yıllık mortaliteyi öngörmede zihinsel testten üstün olduğunu tanımlamış olmalarına rağmen, Palmer ve Parker tarafından tanımlanan mobilite testi, kalça kırığı hastalarının fonksiyonel değerlendirmesinde birçok çalışmada kullanılmıştır (19, 20).

Barthel İndeksi, hasta mobilizasyonuna ek olarak beslenme, banyo yapma, kişisel bakım, giyinme, tuvalet kullanımı, transferler (yataktan sandalyeye ve geri) ve bağırsak ile mesane fonksiyonları gibi aktiviteleri değerlendirir (Tablo 4) (11). Bu nedenle hastanın yaşam kalitesinin değerlendirilmesi için yararlı bir skorlama sistemidir. Geçerliliği, güvenilirliği ve duyarlılığı gösterilmiştir; kullanımı özellikle geriatrik hasta popülasyonlarında yaygın olarak kabul görmüştür (21, 22, 23).

Bu çalışmada Palmer-Parker mobilite skoru ve Barthel İndeksi farklı cerrahi yaklaşımlarda karşılaştırılmıştır. PFN grubu (Grup 1), çimentolu hemiartroplasti grubu (Grup 2) ve çimentolu total kalça artroplastisi grubuna (Grup 3) kıyasla anlamlı derecede daha yüksek Palmer-Parker mobilite skoruna ve Barthel İndeksi skoruna sahipti (p<0,001) (p<0,001) (Tablo 5). Bu bulgu, osteosentez hastalarında daha yüksek mobilite skorları bildiren Desteli ve ark.’nın bulgularıyla paraleldir (9). Bu araştırmacılar, trokanterik kırıkların tedavisinde proksimal femur çivisi ile çimentosuz hemiartroplastinin fonksiyonel sonuçlarını Jensen, Palmer-Parker ve EQ-5D indeksini kullanarak karşılaştırmıştır (9).

Öte yandan, bildiğimiz kadarıyla literatürde benzer bir hasta popülasyonunda farklı tedavilerin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini karşılaştıran bir çalışma bulunmamaktadır. Cornwall ve ark., farklı kalça kırığı tiplerinde tedavinin fonksiyonel sonuçlarını analiz etmiş ve Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçütü (FIM) skorunu kullanmıştır (24). Yardımsız yaşamla ilişkili fonksiyonel skorlar, yer değiştirmemiş femur kırığı olan hasta grubunda en yüksek, instabil intertrokanterik kırığı olan hasta grubunda ise en düşük bulunmuştur (24).

Mariconda ve ark., prospektif çalışmalarında kalça kırığı nedeniyle cerrahi olarak tedavi edilen hastaların günlük yaşam aktivitelerindeki değişimi incelemiştir. Kırık tipi veya cerrahi tipi açısından anlamlı bir mobilite farkı bulmamışlardır (25).

Çalışmanın retrospektif tasarımı, tedavi gruplarının oluşturulmasında instabil kırık alt tiplerinde randomizasyon yapılmaması ve total kalça artroplastisi grubundaki hasta sayısının az olması bu çalışmanın sınırlayıcı faktörleri olabilir. Bununla birlikte, proksimal femur çivisi ile osteosentez ve artroplasti ile tedavi edilen instabil intertrokanterik kırıklarda fonksiyonel düzeyi ve yaşam kalitesini birlikte değerlendiren ilk ve tek çalışma olması nedeniyle bu çalışmanın güncel ortopedik uygulama için önemli olduğuna inanıyoruz. Benzer hasta gruplarında, daha uzun takip süreleriyle ileri prospektif çalışmalar yapılmalıdır.

Sonuç

Bu çalışmanın bulguları, instabil intertrokanterik kırığı olan hastalarda proksimal femur çivisi ile osteosentezin, çimentolu bipolar hemiartroplasti ve çimentolu total kalça artroplastisi tedavilerine kıyasla fonksiyonellik ve yaşam kalitesi açısından kısa-orta vadeli üstün sonuçlara sahip olduğunu düşündürmektedir.

Beyanlar

Finansman: Yok

Çıkar çatışması: Yok

Etik onay: Çalışmamız İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Yerel Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (protokol no: 2022/977).

Veri ve materyal erişilebilirliği: İstek üzerine sağlanabilir.

Yazarların katkıları: GK: analizi kurguladı ve tasarladı, veri ve analiz araçlarına katkıda bulundu, analizi gerçekleştirdi, makaleyi yazdı. YB: analizi kurguladı ve tasarladı, verileri topladı. MD: verileri topladı. GP: analizi kurguladı ve tasarladı, veri ve analiz araçlarına katkıda bulundu. AE: analizi kurguladı ve tasarladı, veri ve analiz araçlarına katkıda bulundu. TK: veri ve analiz araçlarına katkıda bulundu. MİB: analizi kurguladı ve tasarladı. ÖY: analizi kurguladı ve tasarladı.

Diğer beyanlar: Bu çalışma, 25. Ulusal Türk Ortopedi ve Travmatoloji Kongresi’nde sözlü bildiri olarak sunulmuştur.

Bu sayfadaki metin, makalenin Türkçe çevirisidir. Şekiller ve kaynakça için aşağıdaki PDF dosyasında özgün makaleye bakınız.

Kaynaklar ve ileri okuma

Bu sayfanın hazırlanmasında yararlanılan seçilmiş kaynaklar:

0532 136 88 88