Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı veya kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Randevu oluşturun · Son güncelleme: 3 Kasım 2026
Yazarlar: Ozkunt O, Karademir G, Sariyilmaz K, Gemalmaz HC, Dikici F, Domanic U
Dergi: Acta Orthop Traumatol Turc, 2017;51:377-380
DOI: 10.1016/j.aott.2017.08.002
Özgün başlık: Analysing the change of sagittal balance in patients with Lenke 5 idiopathic scoliosis
Amaç: Bu çalışmanın amacı, Lenke 5 adolesan idiyopatik skolyoz (AİS) hastalarında ameliyat öncesi ve sonrası spinopelvik parametreleri ve en alt enstrümante vertebranın sagittal parametreler üzerindeki etkisini değerlendirmektir.
Yöntemler: Çalışmaya toplam 42 hasta (37 kadın, 5 erkek; ortalama yaş: 16,71 ± 3,46 yıl) dahil edildi. Ameliyat öncesi ve ameliyat sonrası son takipte lomber lordoz (LL), torakal kifoz (TK), pelvik tilt (PT), pelvik insidans (PI) ve sakral slope (SS) açıları ölçüldü. Füzyonun L3, L4 veya L5’te sonlandırılmasına göre grup üç kısma ayrıldı.
Bulgular: Ortalama takip süresi 43 aydı. Ameliyat öncesinde ortalama TK ve LL 36,8 ve 55,3 idi. Son takipte ortalama TK ve LL sırasıyla 27,1 ve 49,0 derece idi. Ameliyat öncesinde ortalama PI, PT ve SS 53,3, 16,1 ve 37,4 derece idi. Son takipte ortalama PI, PT ve SS 52,7, 19,9 ve 33,0 idi. Tüm hastalarda ameliyat sonrasında SS (p = 0,003), TK (p = 0,004), LL (p = 0,012) ve PT (p = 0,013) açısından anlamlı farklar gözlendi. L3 ve L4 gruplarına göre SS, LL (p = 0,013) ve PT’de (p = 0,018) anlamlı fark vardı; bu, distal füzyon seviyesi L3’ten L4’e değiştiğinde SS ve LL’de anlamlı bir azalma olduğu, ancak ameliyat sonrası spinopelvik değişimi kompanse etmek için L3 grubunda PT’de anlamlı bir artış olduğu anlamına gelmektedir.
Sonuç: Lenke 5 AİS hastalarında füzyon için daha distal bir seviyenin seçilmesi, sagittal dengenin kompanzasyon mekanizmalarını olumsuz etkilemektedir.
Kanıt düzeyi: Düzey IV, tedavi edici çalışma.
Anahtar sözcükler: Lenke 5, skolyoz, sagittal, spinopelvik, kompanzasyon.
Skolyozun on yıllardır üç boyutlu bir deformite olduğu bilinmesine rağmen, omurga cerrahlarının sagittal düzlemdeki dengeye dikkat etmesi ancak yakın zamanda ilgi çekmiştir.1 Omurga ve pelvis hareketi arasındaki etkileşimin sınırlı anlaşılması sonucunda, daha iyi sagittal denge sağlama yöntemleri zor ve bir ölçüde belirsiz olmuştur. Bununla birlikte adolesan idiyopatik skolyoz (AİS) için tatmin edici bir tedavinin, koronal ve sagittal deformitenin yeterli düzeltilmesini içermesi gerektiği kabul edilmiştir.2
AİS’de sagittal dengeyle ilişkili sonuçları araştırmaya yönelik ilgi, modern omurga enstrümantasyonunun ortaya çıkmasıyla üçüncü binyılın başlarında artmaya başlamıştır. Bu çabalar kapsamında Mac-Thiong ve ark.3 AİS’de spinopelvik sagittal hizalanmayı değerlendirmiş ve lomber lordozun pelvik konfigürasyonla güçlü biçimde ilişkili olduğunu bulmuştur. Benzer şekilde Upasani ve ark.4 de lomber omurganın sagittal konturunun pelvik konumlanmayla güçlü bir ilişki içinde olduğunu saptamıştır. Yang ve ark.5 Lenke 5 eğriliği olan AİS hastalarının neredeyse yarısında, özellikle PI’ı küçük veya distal alt uç vertebrası olan hastalarda, yalnızca posterior enstrümantasyonla düzeltilemeyen bir antevert pelvis bulunduğunu belirlemiştir.
Lenke tip 5 skolyoz, yapısal bir torakolomber veya lomber (TL/L) eğrilik ile karakterizedir. Bu tip için önerilen füzyon enstrümantasyonu yapısal bölgeyi içermelidir; ancak bu durum, spinopelvik bölgeye yakın hareketli segmentlerin kısıtlanması nedeniyle spinopelvik hizalanmanın dekompansasyonuna neden olabilir.6,7 Bu nedenle Lenke 5 AİS hastalarında ameliyat öncesi ve sonrası değişiklikleri ve distal füzyon seviyesinin spinopelvik parametreler üzerindeki etkisini analiz etmeyi amaçladık.
2010 ile 2015 yılları arasında tek bir kurumda tek bir cerrah tarafından tedavi edilen Lenke 5 AİS hastaları üzerinde retrospektif bir çalışma yürütüldü. Dahil edilme ölçütleri şunlardı: 1) Lenke tip 5 AİS tanısı, 2) yalnızca posterior pediküler vida enstrümantasyonu ile tedavi edilmiş olma, 3) daha önce omurga cerrahisi geçirmemiş olma, 4) ameliyat öncesi ve son takipte ayakta çekilmiş tam boy AP ve lateral grafilerinin tam setlerinin bulunması. Daha önce omurga cerrahisi geçirmiş, konjenital deformiteleri olan, hibrit konstrüksiyon, anterior cerrahi ve osteotomi uygulanmış hastalar dışlandı. Ölçüm hatasını ortadan kaldırmak amacıyla grafileri standartları karşılamayanlar da dışlandı. Veri tabanındaki toplam 218 AİS hastası değerlendirildi ve tüm ölçütleri karşılayan, ortalama yaşı 16,71 ± 3,46 olan 42 hasta (37 kadın, 5 erkek) sonunda çalışmaya dahil edildi.
Ameliyat öncesi, ameliyat sonrası ve son takipte ayakta çekilmiş tam boy AP grafiler, ameliyatlara katılmamış bir cerrah tarafından dijital bir yazılım (The Surgimap software, New York, NY, ABD) aracılığıyla çalışma değişkenleri açısından incelendi. Araştırılan çalışma değişkenleri lomber lordoz (LL), torakal kifoz (TK), pelvik tilt (PT), pelvik insidans (PI) ve sakral slope (SS) açılarıydı. Söz konusu çalışma değişkenlerinin tanımları daha iyi anlaşılması için Şekil 1’de verilmiştir. Ayrıca hastalar, ameliyatta füzyona alınan en distal seviyeye göre kategorik olarak 3 gruba ayrıldı: L3 (L3 grubu), L4 (L4 grubu) veya L5 (L5 grubu).
Şekil 1. A. 14 yaşındaki bir kız çocuğunun ameliyat öncesi lateral görüntüsü. Torakal kifoz (TK), T4’ün üst end plate’i ile T12’nin alt end plate’i arasındaki açı; lomber lordoz (LL), L1’in üst end plate’i ile S1’in üst end plate’i arasındaki açı; sakral slope (SS), S1’in üst end plate’i ile yatay çizgi arasındaki açı; pelvik insidans (PI), S1 üst end plate’ine dik çizgi ile S1 üst end plate’inin orta noktasını kalça eksenine (HA, iki femur başının merkezlerini birleştiren çizginin orta noktası) birleştiren çizgi arasındaki açı; pelvik tilt (PT), dikey çizgi ile S1 üst end plate’inin orta noktasını HA’ya birleştiren çizgi arasındaki açıdır (dikey çizginin gerisinde açılanmışsa pozitif, aksi halde negatif kabul edilir). B. Ameliyat sonrası lateral görüntü.
Tüm cerrahi işlemler aynı sorumlu omurga cerrahı tarafından gerçekleştirildi. En alt enstrümante vertebra (LIV), ameliyat öncesi posteroanterior (PA) ve lateral yan eğilme grafilerine göre seçildi. Rod rotasyonu, apikal vertebra derotasyonu, konveks kompresyon ve konkav distraksiyon dahil olmak üzere birkaç cerrahi manevra kombine olarak kullanıldı. Fiksasyon için pediküler vida-rod sistemi kullanıldı.5
İstatistiksel analiz, ameliyat öncesi ve son takip dönemleri arasında çalışma değişkeni değerlerindeki farkı araştırmak üzere yürütüldü. Ameliyatta füzyona alınan en distal seviyenin L3 (L3 grubu), L4 (L4 grubu) veya L5 (L5 grubu) olmasına göre fark olup olmadığını araştırmak için ek analiz yapıldı. Kolmogorov-Smirnov testinin çalışma değişkenlerinin değerlerine uygulanması normal dağılım olduğunu gösterdi; bu nedenle medyan ve aralık yerine ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanarak kullanıldı. Gruplar arası karşılaştırmayı değerlendirmek için Bağımsız Örneklem testi kullanıldı. 0,05’ten küçük P değeri anlamlı kabul edildi.
Bu çalışmaya dahil edilen Lenke 5 AİS’li 42 hastanın (37 kadın, 5 erkek) ortalama yaşı 16,71 ± 3,46 yıldı. En alt enstrümante vertebra (LIV) 21 hastada L3, 18 hastada L4 ve 3 hastada L5 idi. Ortalama ameliyat öncesi TL/L Cobb 40,11 (aralık 39), erken ameliyat sonrası Cobb 7,07 (aralık 36) ve son takip Cobb 7,09 (aralık 35) idi. Erken ameliyat sonrası dönemde ortalama düzeltme oranı %82,5 (aralık %92), son takipte ise %82,35 (aralık %90) idi. Ortalama takip süresi 43 ± 18,05 aydı.
Ameliyat öncesinde ortalama TK ve LL 36,8 ± 15,8 ve 55,3 ± 13,7 idi. Son takipte ortalama TK ve LL sırasıyla 27,1 ± 10,2 ve 49,0 ± 10,4 idi. Ameliyat öncesinde ortalama PI, PT ve SS 53,3 ± 14,3, 16,1 ± 9,5 ve 37,4 ± 8,9 idi. Son takipte ortalama PI, PT ve SS sırasıyla 52,7 ± 13,7, 19,9 ± 10,8 ve 33,0 ± 7,4 idi. Tüm hastalarda ameliyat sonrasında SS (p = 0,003), TK (p = 0,004), LL (p = 0,012) açısından anlamlı azalma ve PT (p = 0,013) açısından anlamlı artış gözlendi (Tablo 1). Bu durum, cerrahinin başlıca sagittal parametreleri düzeltmede etkili olduğu şeklinde yorumlanabilir. Hastalar en distal enstrümante seviyeye göre ayrıca gruplandığında yapılan istatistiksel analiz, L3 grubu ile L4 grubu arasında SS, LL (p = 0,013) ve PT’de (p = 0,018) anlamlı fark olduğunu ortaya koydu. Ancak bu fark dışında gruplar arası başka bir ilişki bulunmadı. Tablo 2, en alt enstrümante vertebraya göre gruplandırılmış sagittal parametrelerin ölçümlerini göstermektedir.
Tablo 1. Cobb açısı ve spinopelvik parametrelerin ameliyat öncesi ve ameliyat sonrası değerleri.
| Ameliyat öncesi | Ameliyat sonrası | p değeri | |
|---|---|---|---|
| Cobb açısı* | 40,11 | 7,07 | >0,005* |
| PI (Pelvik insidans) | 53,3 ± 14,3 | 52,7 ± 13,7 | 0,505 |
| PT* (Pelvik tilt) | 16,1 ± 9,5 | 19,9 ± 10,8 | 0,013* |
| SS* (Sakral slope) | 37,4 ± 8,9 | 33,0 ± 7,4 | 0,006* |
| LL* (Lomber lordoz) | 55,3 ± 13,7 | 49,0 ± 10,4 | 0,015* |
| TK* (Torakal kifoz) | 36,8 ± 15,8 | 27,1 ± 10,2 | 0,003* |
* p < 0,05 anlamlıdır.
Tablo 2. En alt enstrümante vertebraya göre gruplandırılmış sagittal parametrelerin ölçümleri.
| Ameliyat sonrası | L3 grubu | L4 grubu | p değeri |
|---|---|---|---|
| Cobb açısı | 7,68 | 7,98 | 0,682 |
| PI (Pelvik insidans) | 57,33 | 48,11 | 0,423 |
| PT* (Pelvik tilt) | 21,48 | 17,85 | 0,018* |
| SS* (Sakral slope) | 35,36 | 29,76 | 0,013* |
| LL* (Lomber lordoz) | 52,31 | 45,47 | 0,013* |
| TK (Torakal kifoz) | 23,73 | 28,76 | 0,068 |
* p < 0,05 anlamlıdır.
AİS’de spinopelvik sagittal hizalanmayı araştıran çok sayıda çalışma vardır. Ancak özellikle Lenke 5 AİS hastalarındaki spinopelvik parametrelere odaklanan az sayıda çalışma bulunmaktadır.5,8,9 Birincil düzeltmenin lomber bölgede gerçekleşmesi nedeniyle, spinopelvik parametrelerin değerlendirilmesi açısından Lenke 5 hastalarının daha değerli bir alt grubu temsil ettiğine inanıyoruz.
Çalışmamızda ameliyat öncesi ortalama PI ve PT değerlerini sırasıyla 53,3 ± 14,3 ve 16,1 ± 9,5 bulduk; bu da hastalarımızın ameliyat öncesinde belirgin bir pelvik anteversiyonunun olmadığını göstermektedir. Pelvik anteversiyonun Lenke 5 AİS hastalarında yaygın bir deformite olduğu kabul edildiğinden, bunu benzer literatürden biraz farklı buluyoruz. Yang ve ark.5 AİS hastalarının neredeyse yarısında antevert pelvis bildirmiştir. Ancak Xu ve ark.7 çalışmamıza benzer şekilde hastalarının yalnızca %25’inde pelvik anteversiyon gözlediklerini bildirmiştir. Mac-Thiong ve ark.10 PT sınırının PI/2 yüzdesine dayandığını ortaya koymuş, Roussouly ve ark.11 ise pelvisin konumu açısından PT’ye göre üç varyasyon olduğunu öne sürmüştür: antevert, normal ve retrovert. Çalışmamızda PT değeri PI/2’nin %20’si ile PI/2’nin %80’i arasındaydı; bu da pelvisin normal versiyonda olduğunu gösterdi.
Birçok çalışma, AİS hastalarında görülen artmış pelvik anteversiyon ve sakral slope’un, lomber hiperlordoza yönelik kompansatuvar bir değişikliğin sonucu olduğunu vurgulamıştır.4,10,12 Bunun sonucunda, lomber hiperlordozun cerrahi düzeltmesinden sonra pelvik sagittal parametrelerde iyileşme görülmesi beklenebilir.13
Çalışmamız, pelvik insidansın (PI) cerrahiden sonra anlamlı değişmediğini (53,3-51,9), sakral slope’un (SS) cerrahi ile azaldığını (37,4-33,0) ve pelvik tilt’in (PT) kompanse etmek üzere anlamlı olarak arttığını (16,1-19,9) göstermiştir. Sakral slope’taki azalma, cerrahiden sonra lomber hiperlordozdaki düzelme (55,3-49,0) ile uyumlu bulunmuştur. Bu, lomber lordozdaki azalmanın sakral slope’taki azalma ve pelvik tilt’teki artışla kompanse edildiğini göstermektedir. Sonuç olarak pelvik insidans değişmemiştir. Bu sonuçları benzer literatürle karşılaştırdığımızda, Xu ve ark.7 lomber hiperlordozun cerrahi düzeltmesinden sonra PI ve PT için anlamlı değişiklik bildirmeyip SS için anlamlı değişiklik bildirerek benzer sonuçlara ulaşmıştır. Ayrıca Roussouly ve Yang’ın iki farklı serisi, bizim bulgularımızla aynı şekilde PI için anlamlı fark bulmamış, ancak cerrahi sonrası SS ve PT için anlamlı fark bildirmiştir.5,11
Yang ve ark. ayrıca hastaların PI değeri düşük olduğunda (39,8’den az) anormal bir pelvik sagittal durumun genellikle düzeltilemeyeceğini belirtmiştir.5,14 Bu ifadeyle uyumlu olarak, hastalarımızdaki PI değerlerinin herhangi bir pelvik kompanzasyonu kolaylaştıracak kadar büyük olmadığına inanıyoruz.
Ayrıca sonuçlarımız, AİS’nin genellikle torakal hipokifozla ortaya çıktığı yönündeki yaygın görüşle çelişmektedir.15,16 Hastalarımız için ortalama torakal kifoz değeri 36,8 idi ve ameliyat sonrasında 27,1’e değişti. Bu ameliyat öncesi değerler hipokifozu temsil etmese de cerrahi kifoz miktarını daha da azaltıyor görünmektedir. Bunun, lomber lordozun düzeltilmesine yönelik bir kompanzasyonun veya cerrah tarafından yapılan basit bir aşırı düzeltmenin sonucu olabileceğine inanıyoruz.
En alt enstrümante vertebranın seçimi, ameliyattan sonra hastaya bırakılan hareketlilik miktarını da ilgilendiren, tartışmalı bir diğer konudur.17 Bu soruna yönelik temel yaklaşım, enstrümantasyon ne kadar distale uzanırsa, özellikle lomber sagittal parametreler için düzeltme sonuçlarının o kadar iyi olacağı yönünde olmuştur.18 Öte yandan bu hipotez konusunda belirsizlik oluşturan çok sayıda çalışma vardır.19-21 Schwab ve ark., L5’i içeren enstrümantasyonu olan hastaların L4 ve L3’e kıyasla ameliyat sonrasında göreceli olarak artmış lordoz gösterdiğini bulmuştur.13 L5’in füzyona alınmasının pelvik kompansatuvar mekanizmaların etkinliğini azalttığını ve özellikle ameliyat öncesinde belirgin antevert pelvisi olan olgularda göreceli olarak daha yüksek lomber lordoza yol açtığını düşünmektedirler.
Yang ve ark.5 hasta serilerinde, L3 son enstrümante vertebra olduğunda, ameliyat öncesi antevert pelvisin ameliyat sonrasında normal pelvise düzeltilme oranının %100 olduğunu göstermiştir. Buna karşılık son enstrümante vertebra L4 ve L5 olduğunda bu düzeltme oranını sırasıyla %68 ve %25 bulmuşlardır. Çalışmamızda son enstrümante vertebra L3’ten L4’e değiştiğinde lomber lordoz (54-45) ve sakral slope’ta (35,7-29,7) anlamlı olumlu düzeltme farkı bulduk. Spinopelvik parametreler açısından bakıldığında, sakral slope ve lomber lordozdaki bu cerrahiye bağlı azalma, pelvik tilt’teki artışla kompanse edilmektedir. L3 grubunda PT 16,0’dan 21,48’e anlamlı olarak artmış, ancak L4 grubunda PT anlamlı olarak değişmemiştir (17,64-17,85). Bu sonuçlar, enstrümantasyon L4 vertebraya uzandığında kompanzasyon mekanizmasının etkinliğini yitirdiğini göstermektedir. Ancak L3’e karşı L5 ve L4’e karşı L5 karşılaştırmasında fark bulmadık. Bunun, enstrümantasyonun L5 vertebrayı içerdiği alt grupta hasta sayısının çok az olmasının bir sonucu olduğuna inanıyoruz. Başka bir deyişle sonuçlarımız, enstrümantasyon ne kadar distale ilerletilirse sagittal parametrelerin o kadar iyi çıktığını göstermektedir. Bu çalışmanın başlıca sınırlılıkları retrospektif olması, röntgenlerin dijital ölçümünün hataya açık olması ve gruplardaki hasta sayısının az olmasıdır.22,23
Bu çalışmadan çıkarılabilecek en açık sonuç, spinal enstrümantasyona ne kadar alt vertebra dahil edilirse sagittal dengenin kompanzasyon mekanizmalarının o kadar kötü etkilendiğidir; bu nedenle sagittal kompanzasyonu önlemek için distale doğru enstrümantasyon ve füzyondan mümkün olduğunca kaçınılmasını öneriyoruz. Bu, Lenke tip 5 hastalar gibi torakolomber/lomber segmentleri içeren eğrilikler için çok önemlidir. Bu konuda daha geniş serileri içeren kapsamlı çalışmalara hâlâ ihtiyaç vardır.
Çıkar çatışması beyanı: Hiçbir finansal kuruluşla bu makaleye ilişkin bir çıkar çatışması olmadığını beyan ederiz. Gönderilen makale tıbbi cihaz(lar)/ilaç(lar) hakkında bilgi içermemektedir.
Bu sayfadaki metin, makalenin Türkçe çevirisidir. Şekiller ve kaynakça için aşağıdaki PDF dosyasında özgün makaleye bakınız.
Bu sayfanın hazırlanmasında yararlanılan seçilmiş kaynaklar: