Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı veya kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Randevu oluşturun · Son güncelleme: 3 Kasım 2026
Yazarlar: Karademir G, Kurucu H, Medin C, Kılıç A
Dergi: Klinik Tıp Pediatri Dergisi, Kasım-Aralık 2010; Cilt 2, Sayı 6: 17-19
Özgün başlık: Çocuklarda Pasif Sigara Dumanı ve Ateroskleroz (Passive Smoking and Atherosclerosis in Children)
Çevresel sigara dumanına maruz kalan çocuklarda solunum yolu hastalıklarının arttığı birçok araştırmada gösterilmiştir. Ancak erişkin kalp-damar hastalıklarının önde gelen nedenlerinden aterosklerozun oluşumuna katkısı üzerinde çalışmalar sürmektedir. Bu yazıda pasif sigara dumanı ve çocukluk çağında aterosklerozun başlangıcına etkisi tartışılmıştır.
İntrauterin yaşamda fetusu etkileyen uyaranlar ve fetal ortamın özellikleri, yaşam boyu etkisini sürdürecek olan yapısal, metabolik ve fizyolojik adaptasyon mekanizmaları ile sonuçlanır; buna programlama denir.
Sigara, yetersiz fetal beslenmenin yanında, metabolik yollar ile de fetusa zarar verir. Hasarı belirlemek için doğum tartısı bir parametre olarak kullanılır.
Fetal orijin hipotezine göre düşük doğum tartısı, oluşabilecek tabloların sonunda gelir; organizma kalıcı olarak değişime uğramıştır. Sigaranın fetusa etkileri ve yarattığı risk, sanılanın çok daha üzerinde ve daha geniş kapsamlıdır. Annenin sigara içmesi öncelikle abdominal büyümeyi içeren periferal yapıları etkileyerek, asimetrik büyüme geriliğine neden olur. Abdominal çevrenin küçüklüğü; bozulmuş hepatik büyüme, gelişme ve fonksiyonu için bir gösterge olabilir ki, bu lipid metabolizmasını da etkiler.
Sigaranın çocuklar üzerinde ileri dönemlerde obezite, hipertansiyon ve diğer kardiyovasküler hastalıklarla ilişkisi yapılan çalışmalarla gösterilmiştir.
Bugüne kadar bildiklerimiz sigaranın, kendisi de başka bir kardiyovasküler hastalık risk faktörü olan kolesterolleri üzerine olan etkilerini belirlemek için yetersizdir.
Gebelik süresince sigara kullanımının, doğan bebekte çocukluktan erişkinlik dönemine kadar, HDL, LDL ve total kolesterol seviyeleri üzerine olan etkisinin araştırıldığı bir çalışmaya 1975-1978 yılları arasında Hollanda’nın banliyölerinden Zoetermeer kentinde yaşayan 5-19 yaş arasından 596 olgu rastgele seçilerek 27 yıl izlenmiş.
Adolesan dönemden önce, sigara içen anne çocuklarında içmeyen anne çocuklarından daha düşük total kolesterol seviyesi görülürken;
Bu durum ergenlikten sonra tersine dönmüş, sigaraya maruz kalmış çocuklarda total kolesterol her 10 yılda 0.12 mmol/L daha fazla artmıştır.
BMI standart deviasyon skoru > 1 olan orta derecede yüksek kilolu çocuklarda ise total kolesterol artışı her 10 yılda 0.39 mmol/L daha fazla olmuştur.
Sigara içen anne çocuklarında HDL kolesterol konsantrasyonları daima 0.05 mmol/L daha düşük bir grafik çizmiş iken;
LDL kolesterol konsantrasyonları 0.19 mmol/L daha yüksek düzeyde izlenmiştir.
27 yıl süren bu araştırma, gebelik döneminde sigara tüketimin, yıllar içinde Total kolesterol üzerinde önce düşük bir profil; ergenlik döneminden sonra ise daha hızlı bir yükseliş eğrisi yarattığı; HDL kolesterolün daha düşük; LDL kolesterolün ise daha yüksek seyretmesine neden olduğu sonucuna varmıştır (1,2).
Fetal yaşamda sigaraya maruz bırakılmış çocuklar, gerek kolesterol dengesinin bozulması, gerekse diğer kardiyovasküler faktörler sebebiyle erişkin dönemlerinde daha yüksek ateroskleroz riski ile karşı karşıyadır.
Grafikler: Gebelikte sigara içen ve içmeyen annelerin çocuklarında yaşa göre total kolesterol (mmol/L), vücut kitle indeksi standart sapma gruplarına göre total kolesterol değişimi (10 yılda, mmol/L) ve LDL ile HDL kolesterol (mmol/L).
Sigara dumanına maruz kalmak arteryel disfonksiyon, trombosit aktivasyonu, inflamasyon, oksidatif stres ve azalmış antioksidan savunma, olumsuz lipid profili, insülin direnci ve aterosklerozun nedeni olur.
Sigara dumanında bulunan toksinlerle etkileşime bağlı olarak mekanizması açıklanmıştır. Beklenen şaşırtıcı bir şekilde, pasif sigara içmenin kardiyovasküler sistem üzerine zararları aktif sigara içimine göre daha kapsamlıdır.
Çocuklarda çevresel sigara dumanına maruz kalmanın doza bağımlı etkisi gösterilmiştir. Yüksek kotinin konsantrasyonu tespit edilen çocuklarda diğer gruplara göre endotel fonksiyonu, daha fazla zayıflamıştır. Pasif sigaranın çocukluk çağında endotel fonksiyonu değiştirir böylece erken ateroskleroz gelişiminde önemli bir rolü vardır. Endotel disfonksiyonu koroner arter hastalarında yaşanabilecek olayları önceden bildirmektedir.
Pasif sigara içiciliği ile kardiyometabolik risk artışı: trombosit agregasyonu, endotel disfonksiyonu, lipid peroksidasyonu artışı, inflamasyon marker düzeylerinde artış ve metabolik sendrom; sonuç olarak artmış kardiyometabolik risk.
Erişkinlerde IL-6 ve özellikle C-reaktif protein metabolik sendrom ve kardiyovasküler hastalık için önemli risk faktörleridir.
Lipid metabolizması markerleri olan apolipoprotein B ve lipoprotein ile ilişkili fosfolipaz A2 (Lp-PLA2)’nin kardiyovasküler hastalığın habercisi olduğu gösterilmiştir.
Leptinin iştah ve bazal metabolizmayı düzenleyerek beden kitle indeksinin belirlemesi nedeniyle koroner kalp hastalığı riski ile ilişkili olduğu düşünülmektedir (3-5).
Adiponektin ise insülin duyarlılığını artırır ve yağ asiti metabolizmasında rol oynar.
Pasif sigara içiciliğinin erkeklerde C-reaktif protein, IL-6 ve leptin düzeylerinde; kızlarda ise leptin, Apo-A1, IL-6, Lp-PLA2 düzeylerinde önemli artışlara neden olduğu, günde 1-10 kez sigara dumanına maruz kalan çocukların %50’sinde en az bir anormal kardiyometabolik marker düzeyi saptanırken, günde 10’dan fazla sigara dumanına maruz kalanlarda bu oranın %70’e çıktığı görülmüştür (6,7).
Kardiyometabolik risk göstergeleri. Artış gösterenler: C-reaktif protein, fibrinojen, interlökin-6, Lp-PLA2, leptin. Azalış gösterenler: adiponektin, Apo-A1.
Çocuklarda sigara dumanına maruziyetin, hayatın erken döneminde aterosklerozu başlatabilecek inflamatuvar yanıtın ve lipit metabolizmasındaki bozukluğun habercisi olan biomarker değerlerindeki değişiklik ile ilişkili olduğu görülmüştür.
Özgün makalenin kaynakçası ve şekilleri için aşağıdaki PDF dosyasına bakınız.
Bu sayfanın hazırlanmasında yararlanılan seçilmiş kaynaklar: