0532 136 88 88

Lenke 5 eğrilikleri: Torakal füzyon gerçekten gerekli mi?

Yazarlar: Karademir G, Sarıyılmaz K, Özkunt O, Gemalmaz HC, Akgül T, Korkmaz M, Dikici F, Domaniç Ü

Dergi: J Turk Spinal Surg, 2020;31(2):64-7

DOI: 10.4274/jtss.galenos.2020.168

Özgün başlık: Lenke 5 curves: Is thoracic fusion really necessary?

Özet

Amaç: Lenke tip 5 eğrilik için önerilen cerrahi yalnızca yapısal eğriliğin füzyonudur (SF: selektif füzyon). Ancak bazı cerrahlar hem torakolomber ve lomber (TL/L) eğriliği hem de yapısal olmayan torakal (T) eğriliği füzyon etmeyi tercih etmektedir (NSF: non-selektif füzyon). SF ve NSF’nin orta-uzun dönem sonuçlarına ilişkin veri eksikliği vardır. Bu çalışmada SF ve NSF’nin TL/L ve T eğrilik düzeltme oranları ve düzeltilen eğriliklerin prognozu açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Tek bir kurumda tedavi edilen AİS hastalarını kapsayan retrospektif bir çalışma yürütülmüştür. Çalışmaya toplam 59 hasta (55K/4E) dahil edilmiştir. Ameliyat öncesi, erken ameliyat sonrası ve son takipteki TL/L Cobb ve T Cobb açıları yazılımla ölçülmüştür. SF ve NSF düzeltme oranlarının karşılaştırılması Mann-Whitney U testi ile yapılmıştır.

Bulgular: Toplamda 35 hastaya NSF, 24 hastaya SF uygulanmıştır. Ortalama takip süresi 43±18,05 ay (54-98) idi. Erken T Cobb düzeltme oranı grup 1’de (SF) %69, grup 2’de (NSF) %79 idi; ancak gruplar karşılaştırıldığında bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p=0,71138). Son takipte T Cobb düzeltme oranları grup 1 ve grup 2 için sırasıyla %66 ve %79 idi (p=0,5485). Erken TL/L Cobb düzeltme oranı grup 1’de %78, grup 2’de %79 idi (p=0,8493). Gruplar için son takip TL/L Cobb düzeltme oranları sırasıyla %79 ve %76 idi (p=0,9203).

Sonuç: Bu çalışma, SF’nin Lenke tip 5C AİS hastalarında orta-uzun dönemde düzeltme kaybı olmaksızın olumlu sonuçlar verdiği sonucuna varmıştır.

Anahtar kelimeler: Lenke tip 5C AİS, selektif füzyon, non-selektif füzyon, düzeltme kaybı, prognoz

Giriş

Lenke tip 5 adolesan idiyopatik skolyoz (AİS), yapısal bir torakolomber ve lomber (TL/L) eğrilik ile yapısal olmayan proksimal veya ana torakal (T) eğriliklerden oluşur.(1) Lenke tip 5 eğrilikler için yaygın olarak kabul gören tedavi, yapısal TL/L eğriliğin selektif füzyonunun (SF) yapılmasıdır.(1-4) Bununla birlikte bazı omurga cerrahları bu eğrilikleri non-selektif olarak tedavi ederken, diğerleri torakal omurgadaki belirli hareketli segmentleri korumak amacıyla selektif olarak tedavi etme eğilimindedir.(5,6) SF tekniğinin daha kısa ameliyat süresi, daha kısa hastanede kalış süresi ve daha düşük morbidite açısından daha avantajlı olduğu bildirilmiştir.(7-9) Hem yapısal hem de minör T eğriliklerin füzyonunu içeren non-selektif füzyon (NSF) tekniğinin ise başlıca avantaj olarak daha yüksek düzeltme oranlarına ve düzeltmenin daha uzun süre korunmasına sahip olduğu bildirilmiştir.(2,3,9) Bilgimiz dahilinde, Lenke tip 5C AİS hastalarında SF ile NSF tedavisinin sonuçlarını karşılaştıran çalışmalar sınırlıdır ve mevcut veriler çelişkilidir.(10,11) Bu çalışmanın amacı, SF ve NSF uygulanan Lenke tip 5C AİS hastalarının orta-uzun dönem radyolojik sonuçlarını, TL/L ve T eğriliklerin düzeltme oranlarını ve düzeltme kaybını değerlendirerek sunmaktır.

Gereç ve Yöntem

Bu çalışma, SF ve NSF uygulanan 71 Lenke tip 5C AİS hastasının retrospektif incelemesidir (Şekil 1). Tüm hastalar Haziran 1998 ile Temmuz 2009 arasında tek bir kurumda tek bir cerrah tarafından ameliyat edilmiştir. Dahil etme ölçütleri şunlardır: Lenke tip 5C eğriliği olan, yalnızca posterior yaklaşımla ve pediküler vida kullanılarak ameliyat edilmiş, daha önce omurga cerrahisi geçirmemiş, ameliyat öncesi, erken ameliyat sonrası ve son takip vizitinde çekilmiş ayakta tüm vücut omurga grafilerine sahip hastalar. Takip süresi en az 2 yıl olan hastalar çalışmaya dahil edilmiştir. Daha önce ameliyat geçirmiş, hibrit yapı, anterior cerrahi ve spinal osteotomi uygulanmış hastalar ile grafileri gerekli standartları karşılamayan hastalar çalışma dışı bırakılmıştır. Bu nedenle, dahil etme ölçütlerini karşılamayan on iki hasta çalışmadan çıkarılmıştır.

Dahil etme ölçütlerine uyan, ortalama yaşı 16,7±3,8 ve ortalama takip süresi 43±18,05 ay olan elli dokuz hasta (55 kadın, dört erkek) çalışmaya alınmıştır. Tedavi seçimi temel olarak iki ölçüte göre belirlenmiştir: (1) Muayenede torakal kamburluk (hump) bulunması ve bunu ele almak için uzun seviyeli füzyon yapılması gerekliliği. (2) Uzun seviyeli füzyonla gövde kaymasının daha iyi düzeltilmesinin hedeflenmesi. Böylece hastalar iki gruba ayrılmıştır: Grup 1, SF uygulanan 24 hastadan (22 kadın/iki erkek), grup 2 ise NSF uygulanan 35 hastadan (33 kadın/iki erkek) oluşmuştur (Tablo 1).

Ameliyatlar, klinik muayene ile ameliyat öncesi posteroanterior (PA) ve lateral yana eğilme grafilerine dayanarak, aynı deneyimli omurga cerrahı tarafından kişisel deneyimleri doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Tüm hastalar genel anestezi altında ameliyat edilmiş ve cerrahi masada yüzüstü pozisyona alınmıştır. Tüm hastalara ayrıca posterior enstrümantasyon ve füzyon uygulanmıştır. Tespit için pediküler vida-rod sistemi kullanılmıştır. Apikal vertebra derotasyonu, rod rotasyonu, konveks kompresyon ve konkav distraksiyon gibi çeşitli cerrahi manevralar kullanılmıştır.

Çalışma, 1964 Helsinki Bildirgesi’nin etik standartlarına uygun olarak yürütülmüştür (etik kurul izin numarası 2017/17-3). Verilerin yayımlanması için sözlü ve yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

İstatistiksel Analiz

Radyolojik değerlendirmeler, ameliyatlara katılmayan bir araştırmacı tarafından ameliyat öncesi, erken ameliyat sonrası (ilk hafta) ve son takip vizitinde çekilen ayakta tüm vücut grafilerine dayanılarak yapılmıştır. TL/L Cobb açısı ve T Cobb açısı ölçülmüştür. Radyografik ölçümler Surgimap yazılımı (New York, NY, ABD) kullanılarak yapılmıştır. Verilerin dağılımını değerlendirmek için Kolmogorov-Smirnov testi, sonuçları karşılaştırmak için Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak tanımlanmıştır (SPSS 24.0, IL, ABD).

Bulgular

SF uygulanan hastalarda (grup 1) ameliyat öncesi, erken ameliyat sonrası dönemde ve son takip vizitinde ortalama TL/L Cobb ve T Cobb açıları sırasıyla 39,68°±9° ve 16,5°±6,7°; 8,7°±8,2° ve 5,3°±5°; ile 9,5°±8,4° ve 6°±4,9° idi (Tablo 2). Ameliyat öncesi ve erken ameliyat sonrası veriler karşılaştırıldığında, T eğriliklerin ameliyat sonrası spontan düzelmesinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu (p<0,05), takip süresince gözlenen düzeltme kaybının ise istatistiksel olarak anlamlı olmadığı (p>0,05) bulunmuştur. NSF uygulanan hastalarda (grup 2) ameliyat öncesi ve erken ameliyat sonrası dönemde ortalama TL/L Cobb ve T Cobb açıları sırasıyla 43,6°±8,4° ve 25,2°±9,5°; ile 8,4°±6,6° ve 5,3°±5,6° idi. Son takip vizitinde ortalama TL/L Cobb açısı 8,9° ve T Cobb açısı 5,45° idi (Tablo 2).

Tablo 1. Hastaların demografik özellikleri

Grup 1 (SF) (24 hasta)Grup 2 (NSF) (35 hasta)p değeri
Cinsiyet22K, 2E33K, 2E1,00
Ameliyattaki ortalama yaş (yıl)16,5 (aralık, 14-21)17 (aralık, 11-26)0,594
Takip süresi (ay)40 (aralık, 24-77)45 (aralık, 24-98)0,105

SF: Selektif füzyon, NSF: Non-selektif füzyon, K: Kadın, E: Erkek

Tablo 2. Tüm çalışma aralıklarındaki değerlendirmelerde radyografik sonuç ölçütleri

DeğişkenlerAmeliyat öncesiErken ameliyat sonrasıSon takip
Grup 1Grup 2p değeriGrup 1Grup 2p değeriGrup 1Grup 2p değeri
TL/L Cobb açısı (derece), min-maks, ort. ± SD27-61; 40±927-66; 44±80,0810-36; 9±81-33; 8±70,97031-36; 9,5±81-32; 9±60,767
T Cobb açısı (derece), min-maks, ort. ± SD6-29; 16,5±73-45; 25±9,50,0010-17; 5±50-20; 5±50,98751-17; 6±50-18; 5±60,6498

TL/L: Torakolomber/Lomber, T: Torakal, min: Minimum, maks: Maksimum, SD: Standart sapma

Şekil 1. (a) Ameliyat öncesi ve (b) ameliyat sonrası grafiler: 50° TL/L Cobb açısı olan 16 yaşındaki kadın hasta, selektif füzyon ile düzeltilmiştir. (c) Ameliyat öncesi ve (d) ameliyat sonrası grafiler: 50° TL/L Cobb açısı olan 11 yaşındaki kadın hasta, non-selektif füzyon ile düzeltilmiştir.

Erken T Cobb düzeltme oranı grup 1’de (%69) grup 2’ye (%79) kıyasla biraz daha düşük görünse de bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p=0,71138). Son takipte T Cobb düzeltme oranları sırasıyla %66 ve %79 idi (p=0,5485) (Tablo 3).

Erken TL/L Cobb düzeltme oranı grup 1’de %78, grup 2’de %79 idi (p=0,8493). Son takipte TL/L Cobb düzeltme oranları sırasıyla %79 ve %76 idi (p=0,9203) (Tablo 4).

Tablo 3. Erken ameliyat sonrası dönemde ve son takipte T Cobb düzeltme oranının istatistiksel karşılaştırması

DeğişkenlerGrup 1 (n=24)Grup 2 (n=35)p ve z değeri
Erken düzeltme oranı (%), min-maks, ort. ± SD31-100; 69±2540-100; 79±21z=0,3716; p=0,7113
Son takip düzeltme oranı (%), min-maks, ort. ± SD31-100; 66±2440-100; 79±21z=59656; p=0,5485

z: Mann-Whitney U istatistiği, T: Torakal, min: Minimum, maks: Maksimum, SD: Standart sapma, n: Sayı

Tablo 4. Erken ameliyat sonrası dönemde ve son takipte TL/L Cobb düzeltme oranının istatistiksel karşılaştırması

DeğişkenlerGrup 1 (n=24)Grup 2 (n=35)p ve z değeri
Erken düzeltme oranı (%), min-maks, ort. ± SD50-100; 78±3638-98; 80±38z=0,1906; p=0,8493
Son takip düzeltme oranı (%), min-maks, ort. ± SD50-96; 76±3663-100; 79±36z=−0,0991; p=0,9203

z: Mann-Whitney U istatistiği, TL/L: Torakolomber/Lomber, min: Minimum, maks: Maksimum, SD: Standart sapma, n: Sayı

Tartışma

Lenke tip 5 AİS hastalarında cerrahinin temel amacı, eğriliğin ilerlemesini önlemek ve hareketli ve işlevsel bir omurga sağlamak için deformiteyi minimum füzyon seviyesiyle düzeltmektir.(1,5,7) Lenke sınıflamasının önerileri doğrultusunda birçok cerrah, Lenke tip 5 AİS hastalarının tedavisinde SF’yi tercih etmektedir.(10,11) Bununla birlikte birçok çalışmada, deneyimli omurga cerrahlarının hatırı sayılır bir kısmının bu hasta grubunda olguların %17’sine varan oranda NSF’yi tercih ettiği bildirilmiştir.(9-11) Bunun nedeni, SF ile minör T eğrilikte yeterli düzeltmenin sağlanamayacağına(5) ya da elde edilen düzeltmenin prognozunun belirsiz olduğuna(3) inanmaları olabilir. Öte yandan Zhang ve ark.nın(5) yürüttüğü bir çalışmada, Lenke tip 5 AİS hastalarında TL/L eğrilik düzeltme oranının %84,9 ve spontan T eğrilik düzelmesinin %48,5 olduğu, uzun dönem takipte düzeltme kaybı açısından anlamlı bir artış saptanmadığı bildirilmiştir. Zhang ve ark.nın(5) bulgularına benzer şekilde Senkoylu ve ark.(3) T eğriliklerdeki spontan düzelmenin tatmin edici olduğunu ve ortalama 4 yıllık takipte düzeltme kaybı olmadığını bildirmiştir. Ayrıca Sanders ve ark.(8) tarafından uzun dönem takipte hem SF hem de NSF uygulanan hastalarda düzeltme kaybının istatistiksel olarak anlamlı bulunmadığı gösterilmiştir. Çalışmamızda T Cobb için erken dönemde %68 olan ve ortalama 42,3 aylık takipte %66 olan düzeltme oranı, yukarıda belirtilen çalışmaların bulgularıyla uyumludur.

Buna karşılık Zang ve ark.(5) ortalama 36 aylık takipte Lenke tip 5C AİS’li 45 hastanın 22’sinde düzeltme kaybı bildirmiştir. Yazarlar, daha yüksek fleksibiliteyi ve daha iyi ani düzeltmeyi düzeltme kaybı için risk faktörleri olarak tanımlamıştır. Sanders ve ark.(8) TL/L:T Cobb oranının >1,25 olmasının, T eğriliğin derecesiyle birlikte düşünüldüğünde minör eğriliğin düzeltilmesi açısından en iyi belirleyici olabileceğini, 1’e yakın bir oranın ise T eğriliğin ilerlemesine yol açabileceğini bildirmiştir. Çalışmamızda TL/L:T Cobb oranı 2,4 idi ve SF grubunda minör T eğriliğin düzeltilmesinde %69 oranıyla olumlu sonuçlar elde edilmiştir. T eğrilikteki daha düşük açının frontal düzlem deformitesinin düzeltilmesinde önemli bir faktör olduğu bulunmuş, 60°’den büyük bir T Cobb açısının spontan gerilemeyi olanaksız kıldığı gösterilmiştir.(8) Bu çalışmadaki hiçbir hastada 60°’den büyük T Cobb açısı yoktu. TL/L Cobb açısının cerrahi başarı üzerinde önemli bir etkisi olduğu bildirilmiştir. Daha yüksek açılı yapısal TL/L eğriliklerin düzeltilmesinin daha zor olduğu bildirilmekle birlikte, majör TL/L Cobb’un tam düzeltilmesinin de minör T eğriliğin spontan düzelmesinin başlıca faktörü olduğu bildirilmiştir.(8) Bu çalışmada TL/L Cobb’un en yüksek açısı 53° idi ve yüksek TL/L eğrilik açılarında bile takip sırasında düzeltme kaybı açısından anlamlı bir fark saptamadık.

Öte yandan literatürde Lenke tip 5 AİS hastalarında SF ile NSF’yi karşılaştıran yalnızca bir çalışma olduğu görülmüştür. Lark ve ark.(6) 150 hastanın 2 yıllık takibinde T Cobb açısının her iki grupta da anlamlı düzeldiğini, ancak iyileşme derecesinin NSF grubunda anlamlı olarak daha yüksek olduğunu belirtmiştir. Önceki bildirilerin aksine, çalışmamızda NSF grubunda elde edilen görece daha yüksek düzeltme oranları istatistiksel olarak anlamlı değildi. Yazarlar, bu çalışmanın eksikliğinin standartlaştırılmamış cerrahi prosedür (anterior veya posterior) ve 2 yıllık kısa takip süresi olduğunu belirtmiştir. Ortalama 42,3 aylık takip, standartlaştırılmış posterior yaklaşım ve düzeltme kaybının değerlendirilmesi çalışmamızın diğer güçlü yönleri olabilir.

Çalışmanın Sınırlılıkları

Bu çalışma retrospektif niteliktedir ve diğer retrospektif çalışmalara benzer sınırlılıklar içermektedir. Ayrıca SF ve NSF sonuçları yalnızca radyolojik olarak değerlendirilmiştir. SF veya NSF yapılması kararı randomizasyona değil, cerrahın tercihine dayanmıştır. Ancak bu olası çalışma yanlılığı, karşılaştırılan her iki grubun yaş, cinsiyet, takip süresi, ameliyat öncesi TL/L Cobb ve T Cobb açısından benzer olmasıyla en aza indirilmiştir. Bu çalışmadaki hastalar homojendi ve aynı cerrah tarafından aynı pediküler vida enstrümantasyon sistemiyle posterior enstrümantasyon ve füzyon uygulanmıştır.

Sonuç

Bu çalışmanın bulguları, Lenke tip 5C AİS hastalarında koronal düzlem deformitelerinin düzeltilmesinde NSF’nin SF’den üstün olmadığını düşündürmektedir. Ayrıca SF uygulanan hastalarda T minör eğriliklerde elde edilen düzeltmede kayıp olmadığı bulunmuştur. Bununla birlikte SF yapılacaksa, majör eğriliğin açısının T minör eğrilikle birlikte, TL/L:T Cobb açı oranının ve daha yüksek fleksibilitenin radyolojik sonuçların başlıca belirleyicileri olacağı ve prognozu öngördüğü unutulmamalıdır.

Etik

Etik Kurul Onayı: Çalışma, 1964 Helsinki Bildirgesi’nin etik standartlarına uygun olarak yürütülmüştür (Acıbadem Üniversitesi ve Acıbadem Sağlık Kuruluşları Tıbbi Araştırmalar Etik Kurulu izin numarası 2017/17-3).

Bilgilendirilmiş Onam: Verilerin yayımlanması için sözlü ve yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Yazarlık Katkıları: Cerrahi ve Tıbbi Uygulama: Ü.D., Kavram: F.D., G.K., Tasarım: G.K., K.S., Veri Toplama veya İşleme: G.K., O.Ö., Analiz veya Yorumlama: G.K., H.C.G., M.K., Literatür Taraması: G.K., Yazım: G.K., Eleştirel İnceleme: T.A.

Çıkar Çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmiştir.

Finansal Destek: Yazarlar bu çalışmanın finansal destek almadığını beyan etmiştir.

Bu sayfadaki metin, makalenin Türkçe çevirisidir. Şekiller ve kaynakça için aşağıdaki PDF dosyasında özgün makaleye bakınız.

Kaynaklar ve ileri okuma

Bu sayfanın hazırlanmasında yararlanılan seçilmiş kaynaklar:

0532 136 88 88