0532 136 88 88

Lenke tip 5 adolesan idiyopatik skolyozda pediküler vida yoğunluğu önemli midir?

Yazarlar: Sariyilmaz K, Ozkunt O, Karademir G, Gemalmaz HC, Dikici F, Domanic U

Dergi: Medicine (Baltimore), 2018;97(2):e9581

DOI: 10.1097/MD.0000000000009581

Özgün başlık: Does pedicle screw density matter in Lenke type 5 adolescent idiopathic scoliosis?

Özet

Bu çalışmanın amacı, Lenke tip 5 adolesan idiyopatik skolyoz (AİS) hastalarında yüksek ve düşük implant yoğunluğunun düzeltme üzerindeki etkilerini karşılaştırmaktır. Tek bir kurumda tedavi edilen 59 Lenke tip 5 AİS hastası üzerinde yapılan retrospektif çalışmada hastalar implant yoğunluğuna göre 2 gruba ayrılmıştır. İmplant yoğunluğu ile ameliyat öncesi, erken ameliyat sonrası ve son takipteki torakolomber/lomber (TL/L) eğrilikler ölçülmüştür. Otuz bir yapı yüksek, 28 yapı düşük yoğunluklu olmuştur. Gruplar yaş, cinsiyet, Cobb açısı ve takip süresi bakımından benzerdir. Düşük yoğunluklu grupta ve yüksek yoğunluklu grupta ortalama implant yoğunluğu sırasıyla %75,4 ve %96,6’dır. Yüksek ve düşük yoğunluğun karşılaştırılması, erken ameliyat sonrası ve son takip dönemlerinde eğrilik düzeltmesi açısından anlamlı fark olmadığını göstermiştir. Sonuçlar, hastalarımızda pediküler vida yoğunluğunun düşük veya yüksek olmasının kısa ve uzun dönemde eğrilik düzeltme oranlarını etkilemediğini göstermektedir.

Kısaltmalar: 3D = 3 boyutlu, AİS = adolesan idiyopatik skolyoz, AP = anteroposterior, PF = ameliyat öncesi fleksibilite, POC = ameliyat sonrası düzeltme, TL/L = torakolomber/lomber.

Anahtar kelimeler: adolesan idiyopatik skolyoz, erken takip, son takip, Lenke tip 5, pediküler vida yoğunluğu

1. Giriş

Posterior spinal enstrümantasyon, son yıllarda adolesan idiyopatik skolyozun (AİS) standart cerrahi yöntemi hâline gelmiştir. Vertebraya düzeltme kuvveti uygulamak için bir çapaya ihtiyaç vardır ve en sık kullanılan çapalar kancalar ve pediküler vidalardır. Son çalışmalar, pediküler vidaların kanca veya hibrit yapılara göre daha düşük revizyon oranlarına ve daha yüksek biyomekanik özelliklere sahip olduğunu göstermiştir.[1–3] Ayrıca pediküler vida yapıları posterior spinal cerrahide daha iyi düzeltme avantajı sağlar.[4,5]

Pediküler vidaların üstün biyomekanik ve düzeltme özelliklerine rağmen, vidanın yanlış yerleşmesinden kaynaklanan nörolojik, vasküler ve visseral komplikasyon potansiyeli vardır.[6,7] Ayrıca pediküler vidaların kullanıma girmesiyle birlikte vida maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle ameliyat maliyetleri artmıştır.[8] Bu nedenlerle bazı omurga cerrahları maliyeti azaltmak ve malpozisyon riskini düşürmek için daha az vida kullanmayı tercih etmektedir. Buna karşılık bazı cerrahlar, daha iyi düzeltme ve daha fazla hareketli segment bırakma nihai hedefiyle daha güçlü bir yapı elde etmek amacıyla daha fazla pediküler vida kullanmayı tercih etmektedir.

Bu paradoks nedeniyle, füzyon yapılan her omurga seviyesi başına düşen implant (pediküler vida, kanca, tel) sayısı olarak tanımlanan “çapa yoğunluğu” (anchor density) adlı yeni bir terim önerilmiştir.[9] Çeşitli çalışmalar, eğrilik düzeltmesi ile çapa yoğunluğu arasında çok az ilişki bildirmiştir.[9–15]

Lenke tip 5 eğrilik, majör torakolomber/lomber (TL/L) bir eğriliktir ve önerilen cerrahi bu eğriliğin füzyonudur.[16] Lomber vertebralar omurga hareketliliğine başlıca katkıyı sağladığından amaç, minimum seviyeyi maksimum düzeltmeyle füzyon etmektir. Bu nedenle bazı cerrahlar, daha kısa enstrümantasyon ve füzyonu telafi etmek için olabildiğince fazla vida kullanmayı tercih etmektedir. Ancak Lenke tip 5 hastalarda yüksek ve düşük çapa yoğunluklu yapılar arasındaki eğrilik düzeltmesi farkları belirsizdir. Bu nedenle bu çalışmada, Lenke tip 5 AİS hastalarında yüksek ve düşük implant yoğunluğunun düzeltme üzerindeki etkisini karşılaştırmayı amaçladık.

2. Yöntem

Tek bir kurumda tek bir cerrah tarafından tedavi edilen Lenke 5 AİS hastalarını kapsayan, kurumsal etik kurulca onaylanmış (etik kurul izin numarası 2017/17–3) retrospektif bir çalışma yürütülmüştür. Dahil etme ölçütleri şunlardır: Lenke tip 5 AİS tanısı, yalnızca posterior pediküler vida ile enstrümantasyon uygulanmış olması, daha önce omurga cerrahisi geçirmemiş olması, ameliyat öncesi, erken ameliyat sonrası ve son takip dönemlerine ait ayakta tam boy anteroposterior (AP) ve lateral grafilerin tam takımının bulunması. Daha önce omurga cerrahisi geçirmiş, konjenital deformitesi olan, hibrit yapı, anterior cerrahi ve osteotomi uygulanmış hastalar çalışma dışı bırakılmıştır. Ölçüm hatasını önlemek amacıyla grafileri standartlara uymayanlar da dışlanmıştır.

AİS hastalarında cerrahi tedavinin ana endikasyonu, torakolomber/lomber bölgede >35° olan Cobb açısı idi. Cobb açısı <35° olan birkaç hasta ise iskelet olgunluğundan önce deformitenin hızlı ilerlemesi, gövde kayması (trunkal shift) ve kozmetik nedenlerle ameliyat edilmiştir.

Tüm cerrahi işlemler aynı kıdemli cerrah tarafından gerçekleştirilmiştir. Tüm hastalar genel anestezi altında cerrahi masada yüzüstü pozisyona alınmıştır. Posterior orta hat insizyonu yapıldıktan sonra füzyon seviyelerinin posterior elemanlarını açığa çıkarmak için subperiostal paraspinal kaslar disseke edilmiştir. Pediküler vidalar serbest el (free-hand) tekniğiyle yerleştirilmiş ve intraoperatif floroskopi ile kontrol edilmiştir. Önce lordoz elde etmek ve koronal deformiteyi düzeltmek için eğriliğin konveks tarafına lordotik şekilli bir titanyum rod yerleştirilmiştir. Konkav tarafa ilk rodtan daha az lordoz verilmiştir. Eğrilik düzeltmesi konveks rod ile rod-rotasyon manevrası kullanılarak, ardından hafif konveks kompresyon ve konkav distraksiyon uygulanarak sağlanmıştır. Posterior elemanların dekortikasyonu ve faset eksizyonundan sonra füzyon için otojen ve allojenik kemik greftleri kullanılmıştır. Erken ameliyat sonrası grafiler, hastalar taburcu edilmeden önce, ameliyatı izleyen ilk hafta içinde çekilmiştir.

Ameliyat öncesi, erken ameliyat sonrası, son takip ayakta tam boy AP grafileri ve ameliyat öncesi sırtüstü yana eğilme (supine bending) grafileri, ameliyatlara katılmamış bir cerrah tarafından ölçülmüştür. AP grafilerde koronal TL/L Cobb açıları, füzyon seviyeleri ve vida sayısı değerlendirilmiştir. Cobb açılarını ölçmek için Surgimap yazılımı (New York, NY) kullanılmıştır. Aşağıdaki oranlar belirlenmiştir:

Ameliyat öncesi fleksibilite (PF) (%) = [(Ameliyat öncesi Cobb açısı − Sırtüstü yana eğilme Cobb açısı) / Ameliyat öncesi Cobb açısı] × 100

Ameliyat sonrası düzeltme (POC) (%) = [(Ameliyat öncesi Cobb açısı − Ameliyat sonrası Cobb açısı) / Ameliyat öncesi Cobb açısı] × 100

68 Lenke tip 5 AİS hastasından tüm dahil etme ölçütlerini karşılayan 59’u çalışmaya alınmıştır. Anterior cerrahi uygulanan 3 hasta, revizyon cerrahisi geçiren 2 hasta ve takipten kaybedilen 4 hasta dışlanmıştır. Pediküler vida yoğunluğu, füzyon yapılan omurga seviyesi başına düşen implant sayısı olarak tanımlanmıştır. İdeal çapa yoğunluğu literatürde net bir değer değildir. de Kleuver ve ark.nın[17] adolesan idiyopatik skolyoz için optimal cerrahi bakım konusunda uluslararası bir uzlaşı sağlamayı amaçlayan derleme makalesinde, Cobb açısı 40° ile 70° arasında olan eğrilikler için <%80 implant yoğunluğunun optimal olduğu yönünde uzlaşıya varılmıştır. Bu nedenle çalışmamızda %80’in altındaki implant yoğunluğu düşük yoğunluk, %80 ve üzeri yoğunluk ise yüksek yoğunluk olarak kabul edilmiştir. Gruplar arasında çalışma parametrelerinin dağılımını değerlendirmek için Kolmogorov–Smirnov testi kullanılmış ve normal dağılım elde edilmemiştir. Yüksek ve düşük yoğunluk karşılaştırmaları Mann–Whitney U testi ile yapılmıştır.

3. Bulgular

Demografik özellikler ve klinik ölçüm verileri Tablo 1’de gösterilmiştir. Hastaların 55’i kadın, 4’ü erkektir. Ortalama yaş 16,7 (SD ±3,8) yıldır. Ortalama takip süresi 43 (SD ±18,05) aydır. Otuz bir yapı yüksek, 28 yapı düşük yoğunluklu olmuştur.

Düşük çapa yoğunluklu grupta 26 hasta kadın, 2 hasta erkektir. Ortalama implant yoğunluğu %75,4 (SD ±4,2) idi. Ortalama takip süresi 41,21 (SD ±18,71) aydır. Ameliyat öncesi TL/L Cobb açısı 42,8° (SD ±8,9°), erken ameliyat sonrası TL/L Cobb 8,7° (SD ±7,4°) ve son takip Cobb açısı 8,7° (SD ±7,3°) idi. Ortalama enstrümante edilen seviye sayısı 7,6 (SD ±1,3) idi. En alt enstrümante edilen vertebra 8 hastada L3, 18 hastada L4 ve 2 hastada L5 idi. Ameliyat öncesi ortalama sırtüstü yana eğilme Cobb açısı 18,66° (SD ±12,11°) idi. Ortalama ameliyat öncesi fleksibilite %60,03 (SD ±21,16), erken ameliyat sonrası dönemde ortalama ameliyat sonrası düzeltme oranı %79 (SD ±15) ve son takipte %78 (SD ±15) idi.

Yüksek çapa yoğunluklu grupta 29 hasta kadın, 2 hasta erkektir. Ortalama implant yoğunluğu %96,6 (SD ±3,9) idi. Ortalama takip süresi 44,61 (SD ±17,59) aydır. Ameliyat öncesi TL/L Cobb açısı 41,1° (SD ±8,8°), erken ameliyat sonrası TL/L Cobb 8,5° (SD ±7,3°) ve son takip Cobb açısı 9,4° (SD ±7,2°) idi. Ortalama enstrümante edilen seviye sayısı 7,7 (SD ±1,3) idi. En alt enstrümante edilen vertebra 11 hastada L3, 19 hastada L4 ve 1 hastada L5 idi. Ameliyat öncesi ortalama sırtüstü yana eğilme Cobb açısı 15,22° (SD ±6,9°) idi. Ortalama ameliyat öncesi fleksibilite %68,73 (SD ±14,62), erken ameliyat sonrası dönemde ortalama düzeltme oranı %77 (SD ±19) ve son takipte %76 (SD ±19) idi.

Gruplar yaş, cinsiyet, ameliyat öncesi Cobb açısı, ameliyat öncesi sırtüstü yana eğilme Cobb açısı, ameliyat öncesi fleksibilite ve takip süresi bakımından benzerdir (Tablo 1).

Yüksek yoğunluk ile düşük yoğunluğun karşılaştırılması, erken ameliyat sonrası ve son takip dönemlerinde eğrilik düzeltmesi açısından anlamlı fark olmadığını göstermiştir (sırasıyla P=0,89 ve P=0,58) (Tablo 2) (Şek. 1).

Tablo 1. Demografik özellikler ve klinik ölçüm verileri.

Düşük çapa yoğunluğu (N: 28)Yüksek çapa yoğunluğu (N: 31)P
Yaş17,3±3,616,2±3,80,11
CinsiyetK: 26, E: 2K: 29, E: 20,91
Takip süresi (ay)41,21±18,7144,61±17,590,46
Enstrümante edilen seviyeler7,6±1,37,7±1,30,88
En alt enstrümante edilen vertebraL3: 8, L4: 18, L5: 2L3: 11, L4: 19, L5: 10,48
Ortalama implant yoğunluğu%75,4±4,2%96,6±3,9<0,001
Ameliyat öncesi TL/L Cobb42,8±8,941,1±8,80,22
Ameliyat öncesi sırtüstü yana eğilme Cobb18,66±12,1115,22±6,90,19
Ameliyat öncesi fleksibilite %60,03±21,1668,73±14,620,16
TL/L Cobb, erken ameliyat sonrası8,7±7,48,5±7,30,74
TL/L Cobb, son takip8,7±7,39,4±7,20,62

N = sayı, TL/L = torakolomber/lomber, K = kadın, E = erkek.

Tablo 2. Erken ve son takip düzeltme oranlarında yüksek ve düşük implant yoğunluğu arasındaki istatistiksel sonuçlar.

Yüksek implant yoğunluğu (n=31) ortalama (SD)Düşük implant yoğunluğu (n=28) ortalama (SD)Mann–Whitney U istatistiği ve P değeri
Erken düzeltme oranı (%)77,99 (19,45)79,55 (15,37)Z=425,32; P=0,891
Son takip düzeltme oranı (%)76,17 (19,01)78,59 (15,31)Z=397,50; P=0,580

SD = standart sapma.

Şekil 1. Erken (A) ve son takipte (B) yüksek implant yoğunluğu ile düşük implant yoğunluğu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (P=0,89 ve P=0,58).

4. Tartışma

Yalnızca pediküler vida ile tedavi edilen Lenke tip 5 AİS hastalarını kapsayan bu retrospektif çalışma, vida yoğunluğu ile eğrilik düzeltmesi arasındaki ilişkiyi incelemiş ve yüksek ile düşük çapa yoğunluğunun TL/L Cobb açısında fark göstermediğini ortaya koymuştur. Bulgularımıza benzer şekilde, Larson ve ark.nın[13] Lenke 1, 2 ve 5 eğrilikli 952 AİS/juvenil idiyopatik skolyoz hastasını değerlendirdiği çok merkezli çalışmada, Lenke 1 ve 2 hastalarda yüksek ve düşük çapa yoğunluğu arasında anlamlı fark bulunmuş, ancak çalışmamıza benzer şekilde Lenke 5 hastalarda fark bulunmamıştır.

Tüm pediküler vidalı yapılar AİS tedavisinde standart enstrümantasyon hâline gelmiştir. Pediküler vidaların 3 kolonlu tutunması nedeniyle daha fazla düzeltme kuvveti uygulanabilmekte ve böylece eğriliğin 3 boyutlu (3D) düzeltilmesi mümkün olmaktadır. Ayrıca pulmoner fonksiyonu iyileştirdiği ve psödoartroz oranlarını azalttığı gösterilmiştir.[3,18,19] Çalışmaların çoğu, yalnızca kanca veya hibrit yapılara kıyasla pediküler vidalarla daha iyi eğrilik düzeltmesi gözlemlemiştir.[9,20–24] Öte yandan, vidanın yanlış yerleşmesinden kaynaklanabilecek olası nörolojik, vasküler ve visseral komplikasyonlara ilişkin kaygılar bulunmaktadır.[6,7,25] Ayrıca pediküler vidaların yüksek maliyeti nedeniyle hastane maliyetlerinin ortalama %29 arttığı gösterilmiştir.[8,26] Bu nedenle pediküler vida sayısının azaltılması olası komplikasyon oranını ve cerrahi maliyeti düşürebilir.

Çapa yoğunluğu, füzyon yapılan omurga seviyesi başına düşen implant sayısı olarak tanımlanır. Çapa yoğunluğunun eğrilik düzeltmesi ve hasta bildirimli sonuç skorları üzerindeki etkisi iyi belgelenmemiştir. Larson ve ark.nın[27] bir derlemesi, ortalama çapa yoğunluğunda 1,04 ile 2,0 arasında ve ortalama düzeltme oranında %64 ile %70 arasında geniş bir çeşitlilik olduğunu göstermektedir. Kohortumuzda ortalama çapa yoğunluğu 1,7 (%86,5), ortalama düzeltme oranı erken dönemde %78,7 ve son takipte %77,8 idi.

Eğrilik düzeltmesiyle ilişkili faktörler arasında eğriliğin büyüklüğü, fleksibilite, düzeltme manevrası ve tespit çapaları yer alır. Önceki literatürde çapa tipinden bağımsız olarak yüksek çapa sayısıyla daha iyi düzeltme oranları bildirilmiştir.[13,28,29] Buna karşılık, vida sayısının azaltılmasının eğrilik düzeltmesini etkilemediğini kanıtlayan veriler de vardır.[11,30,31] Chen ve ark.[32] bu paradoksu, incelenen hastalardaki deformite fleksibilitesinin değişkenliğinin sonucu olarak açıklamıştır. Böyle bir yanlılığı ortadan kaldırmak için Vora ve ark.[23], aslında ameliyat sonrası düzeltmenin ameliyat öncesi yana eğilme fleksibilitesine oranı olan “düzeltme indeksi” (correction index) kavramını önermiştir. Lenke tip 5 hastalarda implant yoğunluğunun etkisini inceleyen bir başka çalışma, vida yoğunluğu ile düzeltme miktarı arasında anlamlı bir korelasyon bildirmiş, buna karşılık düzeltme indeksi ile anlamlı bir korelasyon bildirmemiştir.[32] Mevcut literatür bilgimize göre bu çalışma, bizim çalışmamız dışında Lenke tip 5 eğrilikler üzerinde implant yoğunluğunun etkisini değerlendiren tek çalışmadır. Ancak söz konusu çalışma, olası düzeltme kaybı açısından kısa ve uzun dönem takip parametrelerini karşılaştırmamış olması bakımından çalışmamızdan ayrılmaktadır.

Bununla birlikte çalışmamızın bazı sınırlılıkları da vardır. Birincisi, bu çalışma retrospektiftir ve randomizasyondan yoksundur. Ölçümler bilgisayar tabanlı bir yazılımla yapılmıştır ve bazı ölçüm hataları olabilir. Ayrıca, amacımızın kapsamı dışında olduğu için maliyetleri ve hasta bildirimli sonuç parametrelerini değerlendirmedik.

5. Sonuç

İlgili segmentin üstün hareketliliği ve diğer anatomik farklılıklar, Lenke tip 5 eğrilikleri diğer eğrilik tiplerinden farklı kılmaktadır. Bu durumun bir sonucu olarak, düzeltmeden ödün vermeden füzyon yapılan seviye sayısını en aza indirmeye çalışmak başlıca önceliktir. Bu çalışma, bazı yazarlarca öne sürüldüğü gibi, pediküler vida yoğunluğunun Lenke tip 5 hastalarda eğrilik düzeltme oranları üzerinde çok belirgin bir etkisi olmayabileceğini göstermektedir. Öte yandan, bu bulguların netleştirilmesi ve füzyon yapılan seviye sayısını en aza indirirken güvenli düzeltme elde etmek için gereken çapa sayısına ilişkin parametrelerin tanımlanması için daha ileri araştırmalara ihtiyaç vardır.

Teşekkür

Yazarlar, istatistiksel analizi için Funda H. Sezgin’e teşekkür eder.

Finansman ve çıkar çatışması

Yazarlar bu çalışma için herhangi bir finansman alınmadığını belirtmektedir. Yazarlar bu çalışmanın başka bir yerde sunulmadığını ve yayımlanmadığını belirtmektedir. Yazarlar, makaleyle ilgili herhangi bir finansal kuruluşla çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir.

Bu sayfadaki metin, makalenin Türkçe çevirisidir. Şekiller ve kaynakça için aşağıdaki PDF dosyasında özgün makaleye bakınız.

Kaynaklar ve ileri okuma

Bu sayfanın hazırlanmasında yararlanılan seçilmiş kaynaklar:

0532 136 88 88