Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı veya kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Randevu oluşturun · Son güncelleme: 3 Kasım 2026
Yazarlar: Karademir G, Tunalı O, Atalar AC
Dergi: Acta Orthop Traumatol Turc, 2025;59(2):93-99
DOI: 10.5152/j.aott.2025.24059
Özgün başlık: Glenoid-version-measurement methods on magnetic resonance imaging: accuracy and reliability analysis
Amaç: Glenoid versiyon ölçüm yöntemleri başlangıçta bilgisayarlı tomografi (BT) için tanımlanmış olup günümüzde manyetik rezonans görüntüleme (MRG) için de kullanılmaktadır. Ancak bu yöntemlerin MRG üzerindeki doğruluğu ve güvenilirliği yeterince araştırılmamıştır. Çalışmanın amacı, bu yöntemlerin MRG üzerindeki doğruluğunu belirlemek ve güvenilirliklerini karşılaştırmaktır. Hipotez, MRG ile her üç yöntem kullanıldığında BT’ye benzer doğrulukta ölçümlerin elde edilebileceği ve en yüksek güvenilirliğin Matsumura yönteminde olacağı yönündedir.
Yöntemler: Glenohumeral instabilitesi olan 40 hastanın (14 kadın, 26 erkek; ortalama yaş 46,5 ± 17,9 yıl) glenoid versiyon ölçümleri MRG üzerinde Friedman, Poon ve Ting ile Matsumura yöntemleri kullanılarak yapıldı. Doğruluğun değerlendirilmesi için bu ölçümler BT görüntülerinin 3 boyutlu düzeltilmiş kesitlerindeki ölçümlerle karşılaştırıldı. Güvenilirlik, MRG ölçümlerini 2 ay sonra tekrarlayan 2 gözlemci tarafından değerlendirildi.
Bulgular: Tüm yöntemler uygun doğruluk gösterdi. Friedman ve Matsumura yöntemleri iyi gözlemciler arası güvenilirlik sergilerken [sınıf içi korelasyon katsayısı (ICC) = 0,78 (0,58-0,88) ve 0,89 (0,79-0,94)], Poon ve Ting yöntemi orta düzeyde güvenilirlik gösterdi [ICC = 0,71 (0,44-0,84)]. Gözlemci içi güvenilirlik Matsumura yöntemi için mükemmel [Gözlemci 1 ICC = 0,96 (0,93-0,98), Gözlemci 2 ICC = 0,86 (0,95-0,99)], Friedman için iyi [Gözlemci 1 ICC = 0,77 (0,57-0,88), Gözlemci 2 ICC = 0,82 (0,67-0,91)], Poon ve Ting için orta ile iyi arasındaydı [Gözlemci 1 ICC = 0,68 (0,39-0,83), Gözlemci 2 ICC = 0,82 (0,65-0,9)].
Sonuç: Her üç yöntem de MRG ölçümlerinde, BT ile eşdeğer doğrulukla güvenle kullanılabilir. Friedman ve Matsumura yöntemleri daha yüksek gözlemciler arası ve gözlemci içi güvenilirlik göstermiştir.
Kanıt düzeyi: Düzey III, tanısal çalışma.
Anahtar sözcükler: Doğruluk, Friedman, glenoid versiyon, Matsumura, ölçüm yöntemleri, MRG, Poon ve Ting, güvenilirlik.
Glenoid versiyonun glenohumeral artrit (GHA),1-4 glenohumeral instabilite (GHİ)5-9 ve labrum yaralanması (LY)9-13 gibi çeşitli omuz patolojilerinde rol oynadığı gösterilmiştir. Glenoid versiyonun doğru belirlenmesinin, GHA tedavisinde omuz artroplastisi açısından rolü iyi bilinmektedir.14-16 Ancak glenoid versiyonun GHİ ve LY’deki önemi yakın zamanda anlaşılmıştır.7-9,17,18 Glenoid versiyonun doğru ölçümü, GHİ ve LY’de tedavi tercihi ve ameliyat öncesi planlamada kayda değer bir role sahip olabilir.9,17,19,20
3 boyutlu bilgisayarlı tomografi (BT), glenoid versiyon ölçümü için altın standart görüntüleme yöntemi olarak kabul edilmektedir.21-24 Bununla paralel olarak, yaygın kullanılan glenoid versiyon ölçüm yöntemleri de başlangıçta BT görüntüleri üzerinde ölçüm yapmak üzere tanıtılmıştır.25 Bununla birlikte manyetik rezonans görüntüleme (MRG), omuz çevresi yakınmaları olan hastaların, özellikle GHİ ve rotator manşet yırtıklarının değerlendirilmesinde giderek daha fazla kullanılmaktadır.7,10,26,27 Ayrıca Aygün ve ark.27 glenoid versiyon ölçümünün MRG üzerinde de BT’ye benzer yüksek güvenilirlikle yapılabileceğini belirtmiştir.
Glenoid versiyon ölçüm yöntemleri arasında, günümüzde birçok çalışmada klasik yöntem olarak adlandırılan Friedman4 yöntemi skapula gövdesini esas alan bir yöntemdir. Friedman4 yönteminden farklı olarak Poon ve Ting28 ile Matsumura29 yöntemleri glenoid vault’u (glenoid kemik kasası) esas alan yöntemlerdir. Ayrıca Matsumura yönteminde, yazarlarca daha önce tanımlandığı şekilde 3 boyutlu düzeltilmiş kesitler kullanılır. Bu durum skapula pozisyonu farklılıklarının karıştırıcı etkisini ortadan kaldırır ve kuramsal olarak daha yüksek doğruluk sağlayabilir (Tablo 1). Bu 3 yöntem, BT görüntülerinde en sık tercih edilen glenoid versiyon ölçüm yöntemleridir. Ancak yazarların bilgisi dahilinde, bu yöntemlerin MRG görüntüleri üzerindeki doğruluğu ve güvenilirliği henüz değerlendirilmemiş ve karşılaştırılmamıştır. Bu çalışmada, bu yöntemlerle MRG görüntüleri üzerinde yapılan glenoid versiyon ölçümlerinin doğruluğu ve güvenilirliği karşılaştırılmıştır. Bu çalışma, 2021 Avrupa Omuz ve Dirsek Cerrahisi Derneği (SECEC-ESSE) Toplantısı’nda sunulan sözlü bildirinin, düzeltilmiş hasta sayıları ve genişletilmiş analizle sunulan devamıdır.
İlk hipotez, MRG üzerindeki glenoid versiyon ölçümlerinin her üç yöntem kullanıldığında BT görüntülerindeki ölçümlere benzer doğrulukla yapılabileceği yönündeydi. İkinci hipotez ise Matsumura29 yönteminin diğer yöntemlerden üstün olduğu ve MRG görüntüleri üzerinde daha doğru ve güvenilir glenoid versiyon ölçümüne olanak sağladığı yönündeydi.
Haziran 2018 ile Haziran 2020 arasında tek bir cerrah tarafından takip edilen, glenohumeral instabilite tanılı ve omuz görüntülemesi hem MRG hem de BT ile yapılmış 52 hastanın verileri hastane görüntüleme veri tabanından alındı. On iki hasta; radyografik glenohumeral osteoartrit bulgusu, önceki instabilite cerrahisi veya glenoid ya da skapula kırığı öyküsü nedeniyle dışlandı. Çalışma protokolü Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Tıbbi Araştırmalar Etik Kurulu tarafından onaylandı (Onay No: 2022-11/32, Tarih: 24 Haziran 2022). Tüm katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam alındı. Nokta çift serili korelasyon modeli t-testi, α = 0,05 ve %80 güç ile yapılan örneklem büyüklüğü analizi 37 hastanın gerekli olduğunu gösterdi. Analiz için en az 40 hasta seçildi. Çalışmaya 14 kadın ve 26 erkek dahil edildi. Hastaların ortalama yaşı 46,5 yıldı (aralık: 16-78). Omuzun 24 hastada sağ, 16 hastada sol taraf olduğu görüldü (Tablo 2).
Tüm görüntüler aynı hastanede, aynı MRG ve BT cihazlarıyla, standart omuz görüntüleme protokolüyle elde edilmiş ve DICOM (Digital Imaging and Communications in Medicine) formatında kaydedilmiştir. Omuz BT ve MRG görüntüleri tüm hastalarda dirsek ekstansiyonda ve önkol supinasyonda iken elde edildi. BT görüntüleri 16 kesitli bir BT cihazıyla (Alexion, Toshiba Medical Systems, Otowara, Japonya) elde edildi. Ayarlar 2 mm kesit kalınlığı ve 5 mm çok düzlemli 3 boyutlu rekonstrüksiyon olacak şekilde korundu. Manyetik rezonans görüntüleme, 16 kanallı omuz koili ile Siemens Magnetom Aera 1,5T cihazıyla elde edildi. Tarama ayarları 4,5 mm kesit kalınlığında tutuldu. Aksiyel PD FAT-SAT (proton dansite yağ baskılı), koronal PD FAT-SAT, sagittal PD FAT-SAT ve koronal T1 TSE (turbo spin-eko) görüntüleri kullanıldı.
Ölçümler, omuz cerrahisinde deneyimli 2 cerrah tarafından Horos v4.0.0 RC4 (Horos Project) yazılımındaki standart açı ölçüm araçları kullanılarak yapıldı. Her yöntem için MRG görüntüleri üzerinde yapılan ölçümlerin doğruluğu, BT görüntülerinin 3 boyutlu düzeltilmiş kesitleriyle karşılaştırılarak test edildi. Görüntüler çok düzlemli rekonstrüksiyon (MPR) tekniği ile elde edildi (Şekil 1). MRG ölçümleri için yöntemlerin özgün makalelerinde tanımlandığı şekilde belirlenen aksiyel kesitler kullanıldı.4,28,29 Friedman4 yöntemi için yazarlarca tanımlandığı şekilde korakoid çıkıntının hemen altındaki aksiyel kesitler kullanıldı (Şekil 2). Poon ve Ting28 yöntemi için koronal düzlemde glenoid fossanın üst-alt yönündeki orta noktasına karşılık gelen aksiyel kesitler kullanıldı (Şekil 3). Matsumura29 yöntemi için, yazarlarca daha önce tanımlandığı şekilde skapula pozisyonundaki farklılıkların karıştırıcı etkisini ortadan kaldırmak amacıyla 3 boyutlu düzeltilmiş kesitler kullanıldı (Şekil 4). Skapula düzlemi; skapula gövdesinin alt ucunu, glenoid fossa yüzeyinin merkezini ve medial skapular spina ucunu içeren düzlem olarak tanımlandı. 3 boyutlu düzeltilmiş kesit, skapula düzlemine dik olan ve glenoid fossa yüzeyinin merkezi ile medial skapular spina ucunu içeren bir düzlem olarak oluşturuldu29,30 (Şekil 1). Her gözlemci MRG görüntüleri üzerinde 2 ay arayla 2 ölçüm yaptı. Yöntemlerin doğruluğu, her yöntem için MRG üzerinde yapılan glenoid versiyon ölçümlerinin BT görüntülerinin 3 boyutlu düzeltilmiş kesitlerinde yapılan ölçümlerle karşılaştırılmasıyla değerlendirildi. Gözlemciler arası güvenilirlik, 2 gözlemcinin MRG ölçümleri karşılaştırılarak değerlendirildi. Gözlemci içi güvenilirlik, her gözlemcinin 2 ay arayla yaptığı ölçümler karşılaştırılarak değerlendirildi. Güvenilirlik testi için gözlemci içi ve gözlemciler arası uyum, sınıf içi korelasyon katsayıları (ICC) kullanılarak ölçüldü.31 ICC ≥ 0,9 mükemmel uyum, 0,75 ≤ ICC < 0,9 iyi, 0,5 ≤ ICC < 0,75 orta ve ICC < 0,5 zayıf güvenilirlik olarak kabul edildi.32
İstatistiksel analizler SPSS Sürüm 26.0 (IBM SPSS Corp.; Armonk, NY, ABD) ile yapıldı. Anlamlılık düzeyi P < ,05 olarak belirlendi. MRG ile referans BT ölçümleri arasındaki glenoid versiyon değerlerinin farkının anlamlılığını test etmek için eşleştirilmiş t-testi kullanıldı. Eşleştirilmiş t-testi anlamlı fark göstermedi; bu da BT ve MRG ölçümlerinin birbirinden farklı olmadığını gösterdi. Bu koşullar altında, MRG ölçümlerinin BT ölçümleriyle ne kadar uyumlu olduğunu değerlendirmek için Pearson korelasyon testi uygulandı. MRG görüntülerindeki glenoid versiyon ölçümlerinin gözlemciler arası ve gözlemci içi güvenilirliklerini değerlendirmek için sınıf içi korelasyon katsayısı değerleri, iki yönlü karma etkili model içinde iki yönlü rastgele etkili modele dayanılarak hesaplandı.
Tablo 1. Her yöntemin özellikleri
| Yöntem | İlkeler | Avantajlar | Olası sınırlılıklar |
|---|---|---|---|
| Friedman |
|
|
|
| Poon ve Ting |
|
|
|
| Matsumura |
|
|
|
MPR, çok düzlemli rekonstrüksiyon.
Şekil 1. Matsumura yöntemi için 3D düzeltilmiş kesitlerin rekonstrüksiyon ilkeleri. Skapula düzlemi: glenoidin merkezine, skapulanın inferomedial kutbuna ve medial skapular spina ucuna yerleştirilen 3 yeşil nokta (yeşil noktalı çizgilerle oluşan üçgen) skapula düzlemini (mavi çerçeveyle çevrili düzlem) tanımlamak için seçilir. Glenoid yüzeyinin merkezini, medial skapular spina ucunu ve skapula gövdesinin alt ucunu birleştiren çizgiler (yeşil düz çizgiler) olarak tanımlanan skapula eksenini içeren ve skapula düzlemine dik olan düzlem, 3D düzeltilmiş kesit (kırmızı çerçeveyle çevrili düzlem) olarak rekonstrükte edilir.
Tablo 2. Hasta demografik özellikleri
| Değişken | Veri |
|---|---|
| Hasta, n | 40 |
| Ortalama yaş, yıl, SD | 46,5 ± 17,93 |
| Cinsiyet, n | |
| Kadın | 14 |
| Erkek | 26 |
| Taraf, n | |
| Sol | 16 |
| Sağ | 24 |
n, sayı.
Şekil 2. (A) Friedman yönteminde, düzeltme yapılmaksızın korakoid çıkıntının hemen altındaki aksiyel kesitte, glenoid eklem yüzünün ortasını skapula gövdesinin en medialindeki anterior kenara birleştiren çizgi kullanılır. Glenoid versiyon, bu çizgi ile glenoid fossa eklem yüzeyine paralel çizgi arasındaki açı olarak tanımlanır. (B) ve (C) Kullanılan aksiyel kesitlerin koronal ve sagittal düzlemlerde karşılık geldiği yere dikkat ediniz.
Şekil 3. (A) Poon ve Ting yönteminde yazarlar, glenoid endosteal vault’un medial ucundaki ikizkenar üçgenin tepe açısının açıortayına dik olan düzlemi nötr versiyon olarak tanımlamıştır. Bu yöntemde, glenoid fossa eklem yüzeyine (glenoid endosteal yüze) paralel çizgi ile nötr versiyon düzlemi arasındaki açı glenoid versiyon olarak tanımlanır. Poon ve Ting yönteminde ölçümler 2D düzeltilmiş aksiyel kesitlerde yapılır. (B) ve (C) Kullanılan aksiyel kesitlerin koronal ve sagittal düzlemlerde karşılık geldiği yere dikkat ediniz.
Gözlemci 1’in ortalama glenoid versiyon değerleri Friedman,4 Poon ve Ting28 ve Matsumura29 yöntemleri için sırasıyla 0,49° (aralık, −16,06° ile 25,1°), −16,91° (aralık, −35,01° ile 2,4°) ve −5,59° (aralık, −26,13° ile 15,73°) idi (Tablo 3). Gözlemci 2’nin ortalama glenoid versiyon değerleri Friedman,4 Poon ve Ting28 ve Matsumura29 yöntemleri için sırasıyla −1,77° (aralık, −23,55° ile 24,84°), −16,1° (aralık, −41,02° ile 5,54°) ve −9,72° (aralık, −32,38° ile 12,6°) idi (Tablo 3).
Doğruluk analizinde, MRG görüntülerindeki glenoid versiyonların BT görüntülerindekilere göre ortalama farkları Friedman, Poon ve Ting ile Matsumura yöntemleri için sırasıyla −1° (aralık, −2,98° ile 0,99°, P = 0,32), −0,59° (aralık, −2,98° ile 1,8°, P = ,62) ve 0,57° (aralık, −1,58° ile 2,63°, P = ,62) idi (Tablo 4 ve 5). Pearson korelasyon testi sonuçlarına göre Matsumura yönteminin korelasyon katsayısı 0,91 (P < ,01), Friedman yönteminin 0,71 (P < ,01) ve Poon ve Ting yönteminin 0,65 (P < ,01) idi. Her üç yöntemin de MRG görüntüleri üzerinde yapılan ölçümler için uygun doğruluğa sahip olduğu görüldü.
Gözlemciler arası güvenilirlik analizinde Friedman4 yöntemi iyi gözlemciler arası güvenilirlik gösterdi [ICC = 0,78 (0,58-0,88)]. Poon ve Ting28 yöntemi orta düzeyde gözlemciler arası güvenilirliğe [ICC = 0,71 (0,44-0,84)], Matsumura29 yöntemi ise iyi gözlemciler arası güvenilirliğe [ICC = 0,89 (0,79-0,94)] sahipti.
Gözlemci içi güvenilirlik analizinde Matsumura29 yöntemi mükemmel-iyi gözlemci içi güvenilirlik gösterdi [Gözlemci 1 ICC = 0,96 (0,93-0,98), Gözlemci 2 ICC = 0,86 (0,95-0,99)]. Friedman4 yöntemi iyi-iyi [Gözlemci 1 ICC = 0,77 (0,57-0,88), Gözlemci 2 ICC = 0,82 (0,67-0,91)], Poon ve Ting28 yöntemi ise orta-iyi gözlemci içi güvenilirliğe sahipti [Gözlemci 1 ICC = 0,68 (0,39-0,83), Gözlemci 2 ICC = 0,82 (0,65-0,9)] (Tablo 6).
Tablo 3. MRG görüntülerinde Friedman, Poon ve Ting ile Matsumura yöntemleriyle elde edilen ortalama glenoid versiyonlar*
| Friedman | Poon ve Ting | Matsumura | |
|---|---|---|---|
| Gözlemci 1 | |||
| Ortalama (°) | 0,49 | −16,91 | −5,59 |
| Min-Maks (°) | −16,06 ile 25,1 | −35,01 ile 2,4 | −26,13 ile 15,73 |
| SD (°) | 6,34 | 5,95 | 6,22 |
| Gözlemci 2 | |||
| Ortalama (°) | −1,77 | −16,1 | −9,72 |
| Min-Maks (°) | −23,55 ile 24,84 | −41,02 ile 5,54 | −32,38 ile 12,6 |
| SD (°) | 6,76 | 6,87 | 6,22 |
Maks, maksimum; Min, minimum; MRG, manyetik rezonans görüntüleme. *Negatif değerler glenoid retroversiyonu, pozitif değerler glenoid anteversiyonu gösterir.
Tablo 4. Her glenoid versiyon** ölçüm yönteminin 3 boyutlu düzeltilmiş bilgisayarlı tomografi görüntüsüne göre farkının değerlendirilmesi
| Değişken | Fark* Ortalama (°) | Fark* SD (°) | Fark* %95 GA (°) | P |
|---|---|---|---|---|
| Friedman | −1 | 6,12 | −2,98 ile 0,99 | ,32 |
| Poon ve Ting | −0,59 | 7,47 | −2,98 ile 1,8 | ,62 |
| Matsumura | 0,53 | 6,57 | −1,58 ile 2,63 | ,62 |
*Her yöntemle ayrı ayrı elde edilen MRG ölçümleri ile 3 boyutlu düzeltilmiş BT ölçümleri arasındaki farkı ifade eder. **Negatif değerler glenoid retroversiyonu, pozitif değerler glenoid anteversiyonu gösterir.
Tablo 5. Manyetik rezonans görüntüleme üzerinde yapılan ölçümlerin doğruluğunun Pearson korelasyon testi ile değerlendirilmesi
| r | P | |
|---|---|---|
| Friedman | 0,71 | <,01 |
| Poon ve Ting | 0,65 | <,01 |
| Matsumura | 0,91 | <,01 |
r, Pearson korelasyon katsayısı.
Tablo 6. Gözlemci içi ve gözlemciler arası güvenilirlik: Glenoid versiyon ölçümleri için sınıf içi korelasyon katsayıları*
| Friedman | Poon ve Ting | Matsumura | |
|---|---|---|---|
| Gözlemciler arası güvenilirlik | |||
| ICC | 0,78 (iyi) | 0,71 (orta) | 0,89 (iyi) |
| Aralık | 0,58-0,88 | (0,44-0,84) | (0,79-0,94) |
| Gözlemci içi güvenilirlik: Gözlemci 1 | |||
| ICC | 0,77 (iyi) | 0,68 (orta) | 0,96 (mükemmel) |
| Aralık | 0,57-0,88 | 0,39-0,83 | 0,93-0,98 |
| Gözlemci içi güvenilirlik: Gözlemci 2 | |||
| ICC | 0,82 (iyi) | 0,82 (iyi) | 0,86 (iyi) |
| Aralık | 0,67-0,91 | 0,65-0,9 | 0,95-0,99 |
ICC, sınıf içi korelasyon katsayısı. *ICC ≥ 0,9 mükemmel, 0,75 ≤ ICC < 0,9 iyi, 0,5 ≤ ICC < 0,75 orta ve ICC < 0,5 zayıf güvenilirlik olarak kabul edilmiştir.
Bu çalışma, 2021 Avrupa Omuz ve Dirsek Cerrahisi Derneği (SECEC-ESSE) Toplantısı’nda sözlü bildiri olarak sunulmuştur ve düzeltilmiş hasta sayıları ile genişletilmiş bir analiz içermektedir. Bu çalışmanın doğruluk analizi, 3 boyutlu düzeltilmiş BT görüntülerindeki ölçümler referans alındığında, her üç glenoid ölçüm yönteminin de MRG görüntüleri üzerinde uygun bir doğruluk düzeyiyle kullanılabileceğini ortaya koymuştur (Tablo 4 ve 5). Eşleştirilmiş t-testinde anlamlılık görülmemesi üzerine, MRG’den elde edilen ölçümlerin BT’den elde edilen ölçümlerle ne ölçüde ilişkili olduğunu değerlendirmek için Pearson korelasyon testi uygulanmıştır. Pearson korelasyon testine göre, her üç yöntemle yapılan ölçümlerde de en yüksek doğruluk oranı gözlenmiştir. Matsumura yöntemi 0,91 (P < ,01), Friedman yöntemi 0,71 (P < ,01) ve Poon ve Ting yöntemi 0,65 (P < ,01) korelasyon katsayısı göstermiştir. Friedman4 yöntemi ile yapılan ölçümlerin doğruluğu daha önce bildirilenlere benzerdir.27,33,34 Öte yandan, yapılan literatür taramasında Poon ve Ting28 ile Matsumura29 yöntemlerinin doğruluk bulgularını karşılaştıran bir çalışmaya rastlanmamıştır. Lowe ve ark.33 tarafından yapılan çalışmada glenoid versiyon ölçümü yalnızca Friedman yöntemiyle yapılmış ve MRG görüntülerinde yapılan ölçümler Tip A1, A2 ve B1 glenoidlerde BT görüntülerindekilere benzer bulunmuştur. Ancak Tip B2 ve C glenoidlerde MRG görüntülerinde yapılan ölçümlerin BT görüntülerindeki ölçümlerden daha düşük olduğu bulunmuştur. Çalışmada en yüksek doğruluk ve iyi-mükemmel güvenilirlik ile öne çıkan Matsumura yöntemi glenoid vault’u esas alan bir ölçüm olduğundan, Matsumura yönteminin Tip B2 ve C glenoidlerde MRG ölçümlerinde BT ölçümlerine benzer doğruluk ve güvenilirlik sağlayıp sağlamadığı, ileri çalışmaların konusu olabilir.
Şekil 4. (A) Matsumura yönteminde, glenoid fossa yüzeyinin ortasını ikizkenar üçgenin tepesine birleştiren çizgi kullanılır. Glenoid versiyon, bu çizgiye dik çizilen çizgi ile glenoid fossa eklem yüzeyine paralel çizgi arasındaki açıdır. Matsumura yönteminde ölçümler 3D düzeltilmiş aksiyel kesitlerde yapılır. (B) ve (C) Kullanılan aksiyel kesitlerin koronal ve sagittal düzlemlerde karşılık geldiği yere dikkat ediniz.
Bu seride Friedman4 yöntemi için saptanan gözlemciler arası güvenilirlik iyi düzeydeydi (Tablo 6); bu değer Aygün ve ark.27 bulgularından düşük, Parada ve ark.34 ile Ditzler ve ark.35 bulgularına benzer ve Lowe ve ark.33 bulgularından yüksekti (Tablo 7). Bu çalışmada Friedman4 yönteminin gözlemci içi güvenilirliği iyi düzeydeydi (Tablo 6). Bu değerler Parada ve ark.34 tarafından bildirilenlerden düşük, Lowe ve ark.33 tarafından bildirilenlerden ise belirgin şekilde yüksekti (Tablo 7).
Bu seride Poon ve Ting28 yöntemi için belirlenen gözlemciler arası güvenilirlik orta, gözlemci içi güvenilirlik ise orta-iyi düzeydeydi (Tablo 6). Poon ve Ting28 yöntemi ile MRG görüntülerinde glenoid versiyon ölçümleri yapılmış olmasına rağmen literatürde bir güvenilirlik analizi bildirilmemiştir.7,9,18
Matsumura29 yöntemi için gözlemciler arası güvenilirlik iyi, gözlemci içi güvenilirlik ise mükemmel-iyi düzeydeydi (Tablo 6); bu bulgular, Matsumura29 yönteminin güvenilirliğinin değerlendirildiği tek çalışma olan Maister ve ark.26 bulgularına benzerdir (Tablo 7).
Bu çalışmada, MR görüntülerinde yapılan ölçümlerin gözlemciler arası ve gözlemci içi güvenilirlikleri, her üç yöntemin de özgün olarak tanımlandığı ve BT görüntülerinde yapılan ölçümleri içeren özgün serilerdeki güvenilirlikle karşılaştırılmıştır. Dikkat çekici biçimde, bu çalışmada her üç yöntemin gözlemciler arası ve gözlemci içi güvenilirlikleri daha düşük bulunmuştur (Tablo 6 ve 8).
Tablo 7. MRG görüntülerinde glenoid versiyon ölçümü için Friedman ve Matsumura yöntemlerinin gözlemciler arası ve gözlemci içi güvenilirlikleri
| Çalışma | Çalışma popülasyonu | n | İstatistiksel test | Gözlemciler arası güvenilirlik | Gözlemci içi güvenilirlik: Gözlemci 1 | Gözlemci 2 | Gözlemci 3 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Friedman yöntemi | |||||||
| Parada ve ark.34 | GHİ | 32 | ICC | 0,76 | 0,94 | 0,94 | – |
| Lowe ve ark.33 | GHA | 30 | ICC | 0,62 | 0,63 | 0,73 | – |
| Aygün ve ark.27 | GHİ | 55 | ICC | 0,98 | – | – | – |
| Ditzler ve ark.35 | OBPP | 30 | Pearson Korelasyonu | 0,75 | 0,36 | 0,04 | 0,03 |
| Matsumura yöntemi | |||||||
| Maister ve ark.26 | GHİ | 20 | ICC | 0,86 | 0,88 | 0,81 | 0,67 |
GHA, glenohumeral artrit; GHİ, glenohumeral instabilite; ICC, sınıf içi korelasyon katsayısı; MRG, manyetik rezonans görüntüleme; n, omuz sayısı; OBPP, obstetrik brakiyal pleksus felci.
Tablo 8. Bilgisayarlı tomografi görüntülerinde glenoid versiyon ölçümü için Friedman, Poon ve Ting ile Matsumura yöntemlerinin gözlemciler arası ve gözlemci içi güvenilirlikleri
| Yöntem | Çalışma popülasyonu | n | İstatistiksel test | Gözlemciler arası güvenilirlik | Gözlemci içi güvenilirlik: Gözlemci 1 | Gözlemci 2 | Gözlemci 3 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Friedman* | GHA | 63 | ICC | 0,96 | 0,97 | NA | NA |
| Poon ve Ting | GHA | 63 | ICC | 0,95 | 0,96 | NA | NA |
| Matsumura | GHA | 150 | ICC | 0,91 | 0,9 | 0,91 | 0,9 |
ICC, sınıf içi korelasyon katsayısı; n, omuz sayısı; NA, mevcut değil. *ICC değerleri, Friedman ve ark.4 tarafından yapılan özgün çalışmada bildirilmediği için Poon ve Ting28 çalışmasından alınmıştır.
Bu çalışmanın bulgularına göre Matsumura29 yöntemi en yüksek doğruluk ve güvenilirliğe sahipti. Friedman4 ve Poon ve Ting28 yöntemleriyle ölçümler 2 boyutlu aksiyel kesitlerde yapılmıştır. Buna karşın Matsumura29 yöntemiyle ölçümler, yazarın tanımına paralel şekilde 3 boyutlu düzeltilmiş kesitlerde yapılmıştır. Bryce ve ark.36 ile Bokor ve ark.37, 2 boyutlu aksiyel BT görüntülerinde yapılan glenoid versiyon ölçümlerinin hataya yatkın olduğunu bildirmiştir. Her yöntemin 3 boyutlu düzeltilmiş kesitlerde yapılan ölçümler için doğruluğu ve güvenilirliği daha ileri çalışmalarla incelenmelidir. Buna karşılık, Poon ve Ting28 yönteminde ölçülecek aksiyel kesiti belirlemek için koronal düzlemde yalnızca glenoid fossanın üst-alt yöndeki orta noktası kullanılmıştır. Matsumura29 yönteminde ise glenoid fossanın orta noktasını belirlemek için sagittal düzlemde anteroposterior yön kullanılmıştır. Böylece ölçümler daha iyi standardize edilmiş görüntülerde yapılmıştır. Bu durum, bulguların Matsumura29 yönteminin diğer yöntemlerden neden daha doğru ve güvenilir olduğunu gösterdiğini açıklayabilir.
Friedman4 yönteminde glenoid versiyondan çok skapular versiyon ölçülmesine rağmen, hem Poon ve Ting28 hem de Matsumura29 yöntemlerinde glenoid vault’u esas alarak gerçek glenoid versiyonu ölçmek mümkündür. Ölçümün skapula gövdesi morfolojisinden etkilenmemesi ve bu yöntemlerin BT veya MRG görüntülerinin tüm skapulayı (özellikle medial skapulayı) içermediği olgularda bile kullanılabilmesi, bu iki yeni yöntemin diğer güçlü yönleri olarak öne çıkmaktadır. Omuz BT ve MRG görüntülerinde glenoid versiyon ölçümü sırasında tüm skapulanın görüntülenmemesinin yaygın bir sorun olduğunu bildiren bazı çalışmalar bulunmasına rağmen, bu çalışmada hiçbir MRG görüntüsünde bu sorun saptanmamış, yalnızca 1 hastada 1 BT görüntüsünde medial skapula eksikti.26,29,34 Ayrıca Matsumura29 yönteminde glenoid versiyon hesaplanırken referans olarak glenoid fossanın orta noktasının kullanılması, artroplasti cerrahisinde uygun implant pozisyonlaması açısından Poon ve Ting28 yöntemine kıyasla daha yararlı olabilir. Bununla birlikte Cunningham ve ark.25, Matsumura29 yöntemiyle orta glenoid fossa ve inferior glenoid fossa seviyelerinden yapılan ölçümlerin Friedman4 yöntemi kadar güvenilir, ancak superior glenoid fossa seviyesinde daha az güvenilir olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle, Matsumura29 yönteminde ölçümlerin, 3 boyutlu düzeltilmiş kesitler için özgün teknikte belirtildiği gibi orta glenoid fossa seviyesinde yapılması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.
Bu çalışmanın sınırlılıkları arasında gözlemci sayısının 2 ile sınırlı olması ve gözlemcilerin kas-iskelet sistemi radyologları değil omuz ve dirsek cerrahları olması sayılabilir. Bu durum bir sınırlılık gibi görünse de ortopedik pratikte sonuçların geçerliliği açısından çalışmanın bir güçlü yönü de olabilir. Bu ölçümler günlük klinik pratikte sıklıkla ortopedi cerrahları tarafından yapılmaktadır. Çalışmanın temel güçlü yönü, ölçülecek aksiyel kesitlerin her ölçüm yönteminin özgün tanımlarında belirtildiği şekilde belirlenmesi ve bireysel ölçümlerin bu özgün kesitlerde yapılmasıdır. Çalışmanın bir diğer güçlü yönü, güç analizinin çalışmadan önce yapılmış olması ve her yöntemin doğruluğunu test etmek üzere MRG ölçümlerinin karşılaştırıldığı referans değerlerin 3D düzeltilmiş BT görüntüleri kullanılarak ölçülmüş olmasıdır. Ayrıca çalışma popülasyonu homojendi; yalnızca glenohumeral instabilitesi olan hastalardan oluşmakta, GHA’sı olan hastaları içermemektedir. Gelecekteki çalışmalarda GHA’sı olan hastaların ayrı olarak incelenmesi uygun olacaktır.
Sonuç olarak, MRG görüntülerinde uygun doğrulukla glenoid versiyon ölçümleri her üç yöntemle de elde edilebilir. Ancak Matsumura29 yöntemi, 3 yöntem arasında en yüksek doğruluğa, iyi gözlemciler arası güvenilirliğe ve mükemmel gözlemci içi güvenilirliğe sahipti. Ayrıca, glenoid versiyon ölçümleri için “klasik yöntem” olarak kabul edilen Friedman4 yöntemi, MRG görüntülerindeki ölçümlerde güvenilir doğruluk, iyi gözlemciler arası güvenilirlik ve iyi gözlemci içi güvenilirlikle kullanılabilir.
Veri Erişilebilirliği Beyanı: Çalışmayı destekleyen veriler, makalenin sorumlu yazarından talep üzerine temin edilebilir.
Etik Kurul Onayı: Bu çalışma Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Tıbbi Araştırmalar Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (no: 2022-11/32, Tarih: 24 Haziran 2022).
Bilgilendirilmiş Onam: Çalışmaya katılmayı kabul eden hastalardan yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır.
Hakem Değerlendirmesi: Dış bağımsız hakem değerlendirmesinden geçmiştir.
Yazar Katkıları: Fikir – G.K., A.C.A.; Tasarım – G.K., O.T.; Danışmanlık – A.C.A.; Kaynaklar – G.K., O.T.; Materyal – G.K., A.C.A.; Veri Toplama ve/veya İşleme – G.K., O.T.; Analiz ve/veya Yorum – G.K., O.T.; Literatür Taraması – G.K., O.T.; Yazma – G.K.; Eleştirel İnceleme – O.T., A.C.A.
Teşekkür: Yazarlar, bu çalışmadaki değerli yardımları için Ahmet Develioğlu’na teşekkür eder.
Çıkar Çatışması Beyanı: Ata Can Atalar, Acta Orthopaedica et Traumatologica Turcica dergisinin Yardımcı Editörüdür; ancak hakem değerlendirme sürecindeki katılımı yalnızca yazar olarak olmuştur. Diğer yazarların beyan edecekleri bir çıkar çatışması yoktur.
Finansman: Yazarlar bu çalışmanın herhangi bir mali destek almadığını beyan etmiştir.
Bu sayfadaki metin, makalenin Türkçe çevirisidir. Şekiller ve kaynakça için aşağıdaki PDF dosyasında özgün makaleye bakınız.
Bu sayfanın hazırlanmasında yararlanılan seçilmiş kaynaklar: